2023 - Γιώργος Διβάρης στο TheOpinion.gr: «Η δημιουργία ενός έργου τέχνης δεν σταματάει με την κατασκευή του από τον καλλιτέχνη»

Ο Γιώργος Διβάρης, εικαστικός καλλιτέχνης και καθηγητής στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων τεχνών, καθώς και στο Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Τέχνη και δημόσια σφαίρα» του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης,  με αφορμή την εικαστική έκθεση «Η κατασκευή των εννοιών και των πραγμάτων», μιλάει στο TheOpinion και το Θανάση Ράπτη.

Με ποιο τρόπο αναδεικνύεται από τον καλλιτέχνη το κοινωνικό, το ατομικό και το πολιτικό, μέσα από τη χαοτική συνύπαρξη εννοιών, νοημάτων, μορφών, ετερόκλητων υλικών και τεχνικών;

Ο δημιουργός ενός έργου τέχνης εκτός από τις τεχνικές γνώσεις συνθέτει με τις εμπειρίες και τα βιώματά του από το περιβάλλον του, χρησιμοποιώντας και την σκέψη του και τα συναισθήματά του. Λειτουργεί δηλαδή ως σύνολη προσωπικότητα. Στην όλη διαδικασία κατασκευής του έργου συνυπάρχουν με έναν χαοτικό τρόπο οι σκέψεις του οι αντιλήψεις του για τον κόσμο, για την ίδια την τέχνη, για την κοινωνία, για την φύση, την πολιτική κ.ά. Όλα αυτά μορφοποιούνται ή και συμβολοποιούνται σε έργο.

 

Όσον αφορά την επιλογή των καλλιτεχνών, πιστεύετε ότι είναι πάντα σκόπιμο να γίνεται με βάση τους κοινούς τόπους και παραδοχές στη διαδικασία κατασκευής των έργων ή μπορεί να επιδιώκεται και το στοιχείο της έκπληξης με τη σύνθεση τελείως διαφορετικών απόψεων που αφορούν αυτή τη διαδικασία;

Όχι δεν υπάρχει συγκεκριμένος τέτοιος γενικός κανόνας για την επιλογή των καλλιτεχνών. Συνήθως οι ομαδικές εκθέσεις σήμερα έχουν συγκεκριμένο θέμα που έχει δοθεί από τον επιμελητή και επιλέγονται οι καλλιτέχνες που επεξεργάζονται έννοιες και φόρμες που “υπηρετούν” το θέμα της έκθεσης. Στην δική μας έκθεση στοχευμένα δεν υπάρχει άλλο θέμα παρά η ίδια η κατασκευή των έργων και η φόρμα τους που παράγει έννοιες. Αυτό το επιχειρούμε για να επικοινωνήσουν οι θεατές με την ωμή υλικότητα των έργων. Για αυτό και επιλέξαμε να δείξουμε τα έργα μας όσοι ήδη είχαμε κοινούς τόπους και παραδοχές στη διαδικασία κατασκευής των έργων, για να διευκολύνουμε τους θεατές σε αυτή τους την ανάγνωση. Και στην πραγματικότητα εγώ δεν λειτούργησα σαν επιμελητής αλλά σαν οργανωτής της έκθεσης των έργων μας.

 

Ο άνθρωπος-θεατής απολαμβάνει αυτό καθαυτό το αντικείμενο της τέχνης, ή το νόημα που ο ίδιος του προσδίδει;

Οι θεατές και δύνανται να απολαμβάνουν αν θέλουν αυτό καθαυτό το αντικείμενο της τέχνης, και να δίνουν νόημα που ο καθένας χωριστά προσδίδει. Στην πραγματικότητα η δημιουργία ενός έργου τέχνης δεν σταματάει με την κατασκευή του έργου τέχνης από τον καλλιτέχνη, οι θεατές με την σειρά τους δημιουργούν νοήματα που δεν είναι πάντα ταυτόσημα με του καλλιτέχνη καθώς επίσης ταυτίζονται ή διαφοροποιούνται με έργα και καλλιτέχνες. Όλη αυτή η πρόσληψη και η υποδοχή του έργου τέχνης από τους θεατές είναι εξίσου δημιουργική διαδικασία και ίσης αξίας με του καλλιτέχνη που παράγει τα έργα. Γι αυτό και οι δημιουργική διαδικασία παραγωγής νοημάτων από τους θεατές καθώς και οι επιλογές τους μπορεί να είναι καλές ή κακές όπως ένα έργο τέχνης.

Ολόκληρη η ανάρτηση

2022 - Θούλη Μισιρλόγλου στο TheOpinion.gr: «Η τέχνη είναι παρούσα για να μας αφυπνίσει»

Η Θούλη Μισιρλόγλου, διευθύντρια 8ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, αν. Διευθύντρια MOMus-Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και ΜΟΜus-Πειραματικού Κέντρου Τεχνών, με αφορμή την έναρξη της Μπιενάλε, μιλά στο TheOpinion και το Θανάση Ράπτη.

Ποιος είναι ο λόγος που 8η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης συναρτά την καλλιέργεια της γης με την κουλτούρα; 

Ο συγκεκριμένος θεματικός προσανατολισμός είχε αποφασιστεί ήδη από πέρσι και από την τέως διευθύντρια της Μπιενάλε, κ. Συραγώ Τσιάρα, και ήταν πράγματι εξαιρετικά επίκαιρος ο προβληματισμός συνολικά γύρω από την κλιματική αλλαγή, αλλά και γύρω από νέους τρόπους να προσεγγίσουμε και να ζήσουμε τη σχέση με το περιβάλλον. Τα μουσεία δεν είναι δυνατόν να λείπουν από τους συνομιλητές σε κάθε επίπεδο. Μπορεί να μην είναι αυτά που παράγουν πολιτική –αν και σε μία από τις συμμετοχικές δράσεις της Μπιενάλε, στόχος είναι να παραχθεί πολιτική πρόταση-, αλλά επηρεάζουν καθοριστικά τη βιωματική σχέση των ανθρώπων με τον κόσμο γύρω. Από την άποψη αυτή, η παραγωγή ενσυναίσθησης μέσα από την τέχνη, και ειδικά τη σύγχρονη τέχνη, είναι ένας κεντρικός πολιτικός, με την ευρεία έννοια, στόχος, τον οποίο η 8η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης υπηρετεί.

Η εμπλοκή θεματικών που αφορούν το περιβάλλον στην Τέχνη θεωρείτε ότι έχει απλά επίκαιρο χαρακτήρα και έχει ως σκοπό την αφύπνιση της περιβαλλοντικής μας συνείδησης ή απασχολεί διαχρονικά την Τέχνη; 

Είναι αλήθεια ότι το θέμα του περιβάλλοντος απασχολεί διαχρονικά την τέχνη, όμως με έναν πολύ διαφορετικό τρόπο απ’ ό,τι σήμερα. Αυτό που κάποτε ήταν σχέση με το τοπίο, αναπαράσταση και φαντασία, σήμερα εμπλουτίζεται από την κρισιμότητα της κατάστασης του περιβάλλοντος και του κλίματος. Η ίδια η φύση επίσης νοείται, και κυρίως βιώνεται ως κάτι εντελώς διαφορετικό. Τι σημαίνει «φύση» για έναν άνθρωπο της πόλης; Τι σημαίνει «φύση» για έναν άνθρωπο που ζει σε μια απομακρυσμένη αγροτική περιοχή; Αυτό που είναι επίσης σίγουρο είναι ότι και οι δύο επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή. Η τέχνη βεβαίως δεν είναι παρούσα για να μας εξηγήσει πώς επηρεάζονται ή τι θα έπρεπε να κάνουν για να αλλάξουν την πραγματικότητα, είναι παρούσα για να μας αφυπνίσει, να αναδιοργανώσει τον ψυχικό χώρο αναφορικά με όλα αυτά τα θέματα, να ενεργοποιήσει την ενσυναίσθησή μας και να δημιουργήσει εντέλει άλλες δυνατότητες μέλλοντος, με τον καθένα από εμάς πιο παρόντα.

 

Ποιο νήμα θα μπορούσε να συνδέει τον αστικό αμπελώνα του Δήμου Θεσσαλονίκης που «μεταφυτεύεται» στον χώρο του μουσείου, την Τράπεζα Σπόρων του «Πελίτι» και τους Chefs for Zero Hunger με τη Σύγχρονη Τέχνη; 

Το ενδιαφέρον του καθένα από μας ως πολίτη με όλες εκείνες τις πρακτικές που δημιουργούν τις δυνατότητες για μια πιο ισορροπημένη και πιο δίκαιη σχέση με τον κόσμο. Ο αστικός αμπελώνας είναι ένα πανελληνίως πρωτότυπο εγχείρημα που προέκυψε από την σύμπραξη του δημόσιου και του ιδιωτικού, του πολιτικού και του επιστημονικού χώρου. Η κοινότητα του Πελίτι αγωνίζεται ενάντια σε πολλές μαζοποιητικές και σχεδόν βιομηχανοποιημένες πολιτικές και πρακτικές, διασώζοντας σπόρους. Σπόρους για μια κοινή συλλογική ζωή με άλλες αξίες, όπως και οι Σεφ για Μηδενική Πείνα. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι, είτε εκπροσωπούν φορείς ή όχι, αγωνίζονται να σπείρουν σπόρους κοινής συλλογικής ζωής.

 

Έχουν να διδαχτούν οι καλλιτέχνες από την οικονομία και το χαρακτήρα του εφήμερου που χαρακτηρίζουν τη φύση;

Ενδεχομένως ναι, όπως και εμείς ως πολιτιστικοί φορείς, παρόλο που όλοι στην πραγματικότητα αυτού του χώρου που διευρυμένα αποκαλείται «χώρος της τέχνης», έχουμε μάθει να ζούμε με την αβεβαιότητα, σε συνθήκες διαρκούς κρίσης, άλλοτε υπαρξιακής άλλοτε θεσμικής. Η νέα αντίληψη της Περμακουλτούρας, που αφορά σε ένα σύστημα σχεδιασμού και διαχείρισης αγροτικών συστημάτων, τα οποία έχουν την ποικιλομορφία, τη σταθερότητα και την προσαρμοστικότητα των φυσικών οικοσυστημάτων, ήδη αρχίζει να αφομοιώνεται και στην τέχνη σε διάφορα επίπεδα. 

Ολόκληρη η ανάρτηση

2022 - Περιοδικό 'Φωτογράφος' Μονοθεματικό τεύχος Νο 27 "Καλλιτεχνικά κινήματα, αισθητικά ρεύματα & τάσεις"

 

Μεταμοντερνισμός: Φωτογραφία χωρίς φωτογραφία!

Η φωτογραφία, καθ' όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα, αμέσως μόλις κατάφερε να πατήσει στα πόδια της και να αποκτήσει ορατότητα, διεκδίκησε στα ίσα τη θέση της στην ιστορία της τέχνης. Έτσι, μετά από τον καταστροφικό Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, πρωτοστάτησε σε όλες τις πρωτοπορίες που γέννησε η κάθε εποχή: Φουτουρισμό, Ντανταϊσμό, Σουρεαλισμό. Σημαντικοί φωτογράφοι συμμετείχαν ενεργά και έδωσαν αέρα στα πανιά αυτών των κινημάτων με το ρηξικέλευθο έργο τους.

Σε ένα σύντομο κείμενο δεν είναι δυνατόν να αναπτυχθεί ολόκληρη η ιστορία της φωτογραφίας, όπως αυτή διέρχεται μέσα από τα κινήματα τέχνης της κάθε εποχής, πώς επηρεάζεται και επηρεάζει.

Επιλέγω να ασχοληθώ ειδικά με την θέση της φωτογραφίας στο μεταμοντερνισμό -αρκούμενος μόνο σε μια μικρή εισαγωγή- για πολλούς λόγους. Κυρίως όμως γιατί όλα αυτά τα χρόνια που ασχολούμαι με τη φωτογραφία (περίπου τρεις δεκαετίες) παρατηρώ μια συνεχώς εντεινόμενη άρνησή του από αρκετούς φωτογράφους! Αρνητές του μεταμοντερνισμού λοιπόν, που παλεύουν με νύχια και με δόντια για την 'κανονική' φωτογραφία!

Τι είναι μεταμοντέρνο;

Ο όρος μοντέρνο προέρχεται από το λατινικό 'modo' που σημαίνει 'μόλις τώρα'. Έτσι το μεταμοντέρνο κυριολεκτικά σημαίνει 'μετά το μόλις τώρα'. Συνήθως -σε όλες τις εποχές- χρησιμοποιούμε τον όρο σύγχρονη τέχνη για να μιλήσουμε για την τέχνη των ημερών μας. Στην εποχή μας οι δύο περίοδοι (μεταμοντέρνα/σύγχρονη) συμπίπτουν. Όταν όμως στο μέλλον η 'μεταμοντέρνα τέχνη' θα έχει παραγκωνιστεί από κάποια άλλη μορφή με κάποιο άλλο όνομα, οι δύο περίοδοι θα έχουν διαφοροποιηθεί.

Τα τελευταία περίπου 50 χρόνια -την εποχή του μεταμοντερνισμού- δεν εμφανίζονται ενιαία κινήματα με διεθνή εμβέλεια, που να αγκαλιάζουν μορφές τέχνης, ούτε καλλιτέχνες που να πρόσκεινται σε μεγάλες θεωρίες. Δεν διακρίνονται πρωτοπορίες και αν εμφανίζονται κάποιες ομάδες, δεν έχουν τη μαχητικότητα των προηγούμενων πρωτοποριών, που αγωνίζονταν για καινούριες μορφές στην τέχνη και για καινούριες δομές στην κοινωνία. Διακρίνονται άτομα, μεμονωμένοι καλλιτέχνες με υποκειμενική έκφραση, μικρές ομάδες και ατομικές δουλειές σε διαφορετικά μέρη του κόσμου. Οι καλλιτέχνες ουσιαστικά βρίσκουν διέξοδο στο πλήθος των μικρών εναλλακτικών χώρων, των μικρών περιοδικών και, πάνω απ’ όλα, έχοντας τη διάθεση να δουλεύουν μαζί.

Δεν υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά που ορίζουν τι είναι 'μεταμοντέρνα τέχνη'. Μπορούμε να πούμε όμως ότι είναι ένα στιλ που προτείνει μία ευρύτερη, πιο θεαματική αντίληψη της τέχνης, αξιοποιώντας νέες εικαστικές μορφές που περιλαμβάνουν το βίντεο και τη ψηφιακή τεχνολογία. Συμπίπτει με την ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας και διερευνά εικαστικές μορφές από την εννοιολογική τέχνη, την Performance, τα Installations, καθώς και μορφές που στηρίζονται στους υπολογιστές. Εμφανίζεται εντελώς αποστασιοποιημένη από την παραδοσιακή λειτουργία της που είναι η έκφραση του ‘ωραίου’.

“...Όπως αναφέρει ο Christopher Read: 'Για τους μεταμοντερνιστές, τίποτα από όσα μπορούμε να κάνουμε δεν είναι πράγματι ‘πρωτότυπο’, αφού οι σκέψεις μας διαμορφώνονται από την εμπειρία μιας ζωής βασισμένης στην αναπαράσταση. Είναι λοιπόν αφελές να φαντάζεται κανείς ότι ο δημιουργός επινοεί τις φόρμες του έργου του ή ελέγχει το νόημά του. Αντί να ομνύει την αυθεντική πρωτοτυπία, ο Μεταμοντερνισμός συγκεντρώνει την προσοχή του στον τρόπο με τον οποίο εικόνες και σύμβολα (σημαίνοντα) αλλάζουν νόημα, ή χάνουν εντελώς το νόημά τους σε διαφορετικά συμφραζόμενα αποκαλύπτοντας (αποδομώντας) τις διαδικασίες συγκρότησης του νοήματος. Καθώς λοιπόν κανένα σύνολο σημαινόντων, από τις καλές τέχνες ως τη διαφήμιση, δεν είναι πρωτότυπο, όλα εμπεριέχονται στις ιδεολογίες των πολιτισμών που τα παράγουν ή και τα ερμηνεύουν' ...” (1)

Αίτημα των μεταμοντέρνων καλλιτεχνών είναι η επανένταξη της τέχνης στη ζωή με παράλληλη στροφή σε παραδοσιακές δομές. Χρησιμοποιούν την καλλιτεχνική δημιουργία ως όχημα για κριτική προσέγγιση της πραγματικότητας, την οποία αμφισβητούν και επανεξετάζουν. Ο Μεταμοντερνισμός, ο οποίος υιοθέτησε μια σχετικιστική προσέγγιση της ιστορίας, της παράδοσης, της επιστήμης, της γλώσσας και της τέχνης, θέλησε να αποδομήσει τα συστήματα αυτά και να τα ξαναχτίσει κάτω από αυθαίρετες και μη συμβατές συνθήκες.

Στο χώρο των εικαστικών τεχνών, χαρακτηριστικά της μεταμοντέρνας αντίληψης εντοπίζονται ήδη από τη δεκαετία του 1960 με τα κινήματα της Ποπ Αρτ και της Εννοιολογικής Τέχνης, τα οποία αντιτίθενται στην ιδεολογία του Μοντερνισμού, που προβάλλει μια τέχνη αυτόνομη, αυτοαναφερόμενη και ανεξάρτητη από την πραγματικότητα. Το πιο ενδεδειγμένο μέσο γι αυτή την αντιπαράθεση περί αυτοαναφορικότητας της τέχνης και της μοναδικότητας της καλλιτεχνικής υπογραφής, θεωρήθηκε η φωτογραφία. Οι λόγοι είναι προφανείς: η φωτογραφία κυκλοφορεί σε πολλά αντίτυπα και η παρέμβαση σε ήδη υπάρχουσες φωτογραφίες μειώνει την ισχύ της καλλιτεχνικής αυθεντίας και την προβολή της προσωπικότητας του δημιουργού. Εξάλλου, η φύση της φωτογραφικής τέχνης που σχετίζεται άμεσα με την οπτική πραγματικότητα τη φέρνει σε σύγκρουση με την παραδοσιακή αρχή του Μοντερνισμού σχετικά με την απομάκρυνση εξωγενών στοιχείων από την τέχνη.

Η Εννοιολογική Τέχνη στηρίζεται στην άποψη ότι το τελικό προϊόν του καλλιτέχνη έχει μικρότερη σημασία από την ιδέα που γεννήθηκε και την διαδικασία, που στο τέλος απλά αποτελεί μια καταγραφή, γι’ αυτό και το ενδιαφέρον της για τη φωτογραφία. Το καλλιτεχνικό αντικείμενο συχνά παράγεται με σκοπό να φωτογραφηθεί, όπως προφητικά είχε υποστηρίξει ο Walter Benjamin, αναφερόμενος στην δύναμη της αναπαραγωγής του. Έτσι μπορεί να υποστηριχθεί, ότι έργα καλλιτεχνών της Land Art ίσως να μην είχαν γίνει ποτέ, ή έστω δεν θα είχαν συλλάβει την ιδέα οι δημιουργοί τους, αν δεν υπήρχε η δυνατότητα να τα φωτογραφήσουν.

“...Πέρα όμως από την καταγραφική αξία της φωτογραφίας, οι εννοιολογικοί καλλιτέχνες ήταν αυτοί που έθεσαν πρώτοι το ζήτημα της ανάλυσής της, ως μηχανισμού και συστήματος επικοινωνίας και ως μορφής έκφρασης. Η φωτογραφία έπαψε προ πολλού να αποτελεί ένα αθώο μέσο καταγραφής του οπτικού μας κόσμου˙ δεν είναι ποτέ αθώα, πλαισιώνεται από μεθόδους αναπαράστασης και είναι πάντοτε - ακούσια ή εκούσια από πλευράς φωτογράφου - ιδεολογικά φορτισμένη. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των καλλιτεχνών βρίσκεται τώρα ο κοινωνικός ρόλος του μέσου και η φιλοσοφική του διάσταση...” (1)

Η Barbara Kruger είναι Αμερικανίδα καλλιτέχνιδα, γνωστή από τη δεκαετία του 1980. Μέσα από το έργο της διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία, η βία και η σεξουαλικότητα παράγονται και διασπείρονται από τα μέσα ενημέρωσης. Ξεκίνησε την καριέρα της ως designer περιοδικού στην εταιρεία μέσων μαζικής επικοινωνίας Condé Nast, γεγονός που έχει επηρεάσει το καλλιτεχνικό της έργο. Τα έργα της ενσωματώνουν φωτογραφίες που προέρχονται από διάφορα μέσα επικοινωνίας. Η καλλιτέχνιδα έχει κόψει τις φωτογραφίες, τις έχει μεγεθύνει και αντιπαραθέσει με οξείες γλωσσικές δηλώσεις ή φράσεις. Τα έργα της αναπαράγονται μαζικά σε βιβλία, αφίσες, διαφημιστικές πινακίδες, αλλά και σε προϊόντα κατανάλωσης, όπως μπλουζάκια και κουτιά σπίρτων.

'Το Λιβάδι του Εφήμερου' - Φωτογραφία και εφήμερη τέχνη

Από το 2013 -και κάθε δυο χρόνια- φιλοξενώ καλλιτέχνες από όλη την Ευρώπη στο ορεινό χωριό Λιβάδι (λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Θεσσαλονίκη), όπου και συμμετέχουν σε ένα 5ήμερο συμπόσιο-εργαστήριο αφιερωμένο στην εφήμερη τέχνη. Δημιουργούν το καλλιτεχνικό τους έργο δίπλα στο δάσος, χρησιμοποιώντας κυρίως υλικά που βρίσκουν στη γύρω φύση, καθώς και τα δικά τους υλικά που φέρνουν μαζί τους: Χώμα, πέτρες, νερό, οργανικά, όπως ξύλα ή φύλλα, αλλά και βιομηχανικά προϊόντα, όπως μέταλλα, σύρματα, τσιμέντο, ξύλινες κατασκευές, υφάσματα, φωτογραφίες.

Τα έργα αυτά έχουν το χαρακτήρα του εφήμερου, καθώς από την αρχή της σύλληψης και δημιουργίας τους ο καλλιτέχνης δεν βάζει ως προτεραιότητα τη διατήρησή τους σε βάθος χρόνου, κάτι πχ που επιθυμεί για ένα εικαστικό του έργο προς πώληση και χαρακτηρίζει τα έργα που προορίζονται για τα μουσεία και τις γκαλερί.

Το εφήμερο καλλιτεχνικό έργο δημιουργείται, το βλέπουμε/υπάρχει για κάποιο χρονικό διάστημα, και σύντομα, για διάφορους λόγους, φθείρεται, χάνεται, ενσωματώνεται στη γη και αυτό είναι ένα αναπόσπαστο μέρος ενός κύκλου ύπαρξης, που έχει προϋπολογιστεί κατά τη δημιουργία του.

Αποτυπώνω φωτογραφικά τη μεταμόρφωση των έργων σε όλα τα στάδια και η απαθανάτιση αυτή τους δίνει άλλου τύπου ζωή, καθώς τα κοινωνεί διαχρονικά στο κοινό τους και στην ιστορία. Η φωτογραφία είναι ένα κατ' ανάγκην αναπόσπαστο και υπολογίσιμο κατά τη διαδικασία παραγωγής κομμάτι, ένα απαραίτητο συμπληρωματικό μέσο για να αντιληφθούμε τον απόλυτο κύκλο δημιουργίας – φθοράς, είναι το παράπλευρο εργαλείο διάδοσης της εφήμερης τέχνης. Όπως έγραψε ο Goldsworthy: “...Κάθε έργο αναπτύσσεται, επιζεί, αποσυντίθεται, μέρος ενός κύκλου τον οποίο η φωτογραφία μπορεί και μας δείχνει σε όλη του την έκταση, υπογραμμίζοντας μάλιστα και αναδεικνύοντας τη στιγμή που το έργο έχει τη μεγαλύτερη ζωντάνια...”

Κατασκεύασα αυτό το γλυπτό στο πλαίσιο της δράσης 'Λιβάδι του Εφήμερου ΙΙ' το 2015. Για την κατασκευή του χρησιμοποίησα παλιές, χειροποίητες, ξύλινες κορνίζες, κατάλοιπα έκθεσης φωτογραφίας που είχα κάνει το 1997. Η ιδέα ήταν να δημιουργήσω εναλλασσόμενες 'φωτογραφίες χωρίς φωτογραφίες' στη φύση, ανάλογα με τη θέση του θεατή!

Βιβλιογραφικές Αναφορές

(1) Μεταπτυχιακή Εργασία της Γιώτας Χρήστου με θέμα: 'Η Υποδοχή της Φωτογραφίας ως Εκφραστικού Μέσου στη Σύγχρονη Ελληνική Τέχνη'

(2009 http://ikee.lib.auth.gr/record/114408/files/Teliko.pdf (σελ. 37, 44)

'Η σύγχρονη Τέχνη' της Anne Cauquelin (2007 ΤΟ ΒΗΜΑ γνώση)

'Εννοιολογική τέχνη του Tony Godfrey (2001 Καστανιώτης)

'Η Γλώσσα της Εικόνας' του Δημήτρη Τσατσούλη (2000 Ελληνικά γράμματα)

'ΤΟ ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΟ η πολιτισμική λογική του ύστερου καπιταλισμού' Φρέντρικ Τζαίημσον (1999 Νεφέλη)

'Νεωτεριστικά και παραδοσιακά στοιχεία στη μοντέρνα και μεταμοντέρνα τέχνη' της Ελένης Γέμτου (www.openarchives.gr)

'Εννοιολογική Τέχνη και Φωτογραφία' της Γιώτας Χρήστου (https://www.artycle.gr/fotografia/176-ennoiologiki-texni-kai-fotografia.html)

'Το Λιβάδι του Εφήμερου 2013-2017' (2019 Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης)

2021 - Περιοδικό 'Φωτογράφος' Μονοθεματικό τεύχος Νο 24 "Γιατί φωτογραφίζουμε;"

 

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ ΩΣ ΟΥΤΟΠΙΚΗ ΑΠΟΛΑΥΣΗ

Γιατί φωτογραφίζουμε; Να μια σωστή ερώτηση! Αρκούντως υπαρξιακή, που στοχεύει στην ουσία των πραγμάτων. Θα μπορούσε φυσικά στο ερώτημα “Γιατί φωτογραφίζουμε;” να υπονοείται και η χρήση της φωτογραφίας ως καλλιτεχνική έκφραση. Δηλαδή θα μπορούσε πιθανόν να είναι ισοδύναμο με το ερώτημα “Γιατί κάνουμε φωτογραφία;”.

Η αλήθεια είναι βέβαια ότι ολοκληρώνουμε την καλλιτεχνική μας πράξη παρουσιάζοντας, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τις φωτογραφίες μας στο κοινό. Πολλές φορές δε η διαδικασία του editing, η επιλογή της φόρμας των τυπωμένων φωτογραφιών, του τρόπου ανάρτησής τους στον εκθεσιακό χώρο ή της διάταξης των εικόνων στις σελίδες ενός λευκώματος, καθορίζουν και διαμορφώνουν αποφασιστικά το τελικό έργο που καταθέτουμε. Με λίγα λόγια δεν νοείται τέλεση της καλλιτεχνικής πράξης χωρίς την αλληλεπίδραση του έργου με το κοινό.

Γιατί όμως ο άνθρωπος κάνει τέχνη; Διαχρονικά φιλόσοφοι αλλά και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες μάς δίνουν τη δική τους προσέγγιση. Ο Αριστοτέλης στην 'Ποιητική' του (κεφ.4) αναφέρει ότι “...η μίμηση είναι σύμφυτη στον άνθρωπο από την παιδική του κιόλας ηλικία...” και ότι “... τις πρώτες γνώσεις του τις αποκτά με τη μίμηση...”. Ως μίμηση νοείται από τον Αριστοτέλη η αναπαράσταση της πραγματικότητας. “Για τον Hegel '...ένα έργο τέχνης είναι ένα μέσο με το οποίο ο άνθρωπος εξωτερικεύει αυτό που είναι [...]. Ο άνθρωπος ασχολείται με την τέχνη για να αναγνωρίσει τον εαυτό του στη μορφή των πραγμάτων που δημιουργεί, για να απολαύσει τον εαυτό του ως μια εξωτερική πραγματικότητα.'” (1) Ο Γιέρζι Γκροτόφσκι μεταξύ άλλων γράφει: “...Γιατί κάνουμε τέχνη; Για να παραβιάσουμε τα όριά μας, να επεκτείνουμε τα όριά μας, να καλύψουμε το κενό μας, να ολοκληρωθούμε. Αυτό δεν αποτελεί συνθήκη, αλλά συνιστά μια πορεία, όπου, εκείνο που είναι σκοτεινό μέσα μας, φωτίζεται σιγά σιγά...” (2)

Αλλά ας επιστρέψουμε στη φωτογράφιση, στις ατέλειωτες μοναχικές στιγμές που ο φωτογράφος αναμετριέται με τον εαυτό του και προσπαθεί να δώσει σχήμα σε ιδέες και συναισθήματα που τον κατακλύζουν.

Ας παρατηρήσουμε το μηχανισμό του βλέμματος και ας αναρωτηθούμε ποιος βλέπει ποιον. “...'να υποθέσουμε' τον κόσμο που μας περιβάλλει με τις αρχές, τους θεσμούς, τις απαγορεύσεις και τα ιδεώδη που υποκινεί, με μια λέξη 'τον Άλλο ως έναν ζωντανό καθρέφτη, κατά τρόπον ώστε όταν τον κοιτάω', δεν κοιτάω εγώ, αλλά 'εκείνος κοιτάζεται σε μένα και βλέπεται στη θέση μου, στη θέση που κατέχω σε αυτόν...'” (3) Ουσιαστικά δηλαδή δεν παίρνω εγώ τη φωτογραφία, αυτή με παίρνει!

Μια φωτογραφική εξόρμηση δεν είναι ποτέ ούτε τελείως αυθόρμητη ούτε άδολη. Η λειτουργία ενός πολύπλοκου μηχανισμού που εδρεύει στον ψυχισμό μας μας παρακινεί να το κάνουμε. “Παρατηρώντας κανείς τις κινήσεις ενός ανθρώπου που είναι εφοδιασμένος με μια φωτογραφική μηχανή (ή μια φωτογραφική μηχανή που είναι εφοδιασμένη με τον άνθρωπό της) είναι σαν να παρακολουθούμε μια ενέδρα, τις κινήσεις ενός κυνηγιού.' (4) 'Αυτός ο όρος της σκοποβολής αντιστοιχεί στην περιγραφή της 'ορμής' από τον Φρόϋντ που πάντα έχει μια ώθηση, μια πηγή, έναν στόχο και ένα αντικείμενο. Όταν όμως μιλάμε για 'ορμή' -κατά άλλους 'ενόρμηση'- και το αντικείμενό της, τίθεται θέμα επιθυμίας του υποκειμένου. Το αντικείμενο γίνεται αίτιο της επιθυμίας, που αποτελεί προϊόν των επιδράσεων που έχει δεχτεί το υποκείμενο.' (5) Αυτό γίνεται αισθητό ως ένα δίχτυ από πολιτιστικά αντικείμενα-εμπόδια, που ο φωτογράφος προσπαθεί να υπερκεράσει για να εκφράσει -όσο αυτό είναι δυνατό- ότι πιο κοντινό και αληθινό σ' αυτό που έχει στην ψυχή του! Ως επιπλέον εμπόδιο μπορούν να λογιστούν και οι περιορισμοί που ορθώνει η φωτογραφική μηχανή με τα όριά της και τις περιορισμένες τεχνικές δυνατότητες που προσφέρει.

Η φωτογράφιση είναι μια ξεχωριστή ανάγκη για τον φωτογράφο, μια καθαρή, ουτοπική απόλαυση. Ποια είναι όμως αυτή η ανάγκη που τον ωθεί να μπει σ' αυτή τη μάχη με τα 'θηρία'; Ο πρωταρχικός σκοπός του είναι να απελευθερωθεί και κοινοποιώντας το έργο του σε άλλους ανθρώπους που υποφέρουν από τις ίδιες παγιδευµένες επιθυµίες να τους προσφέρει την ίδια απελευθέρωση. “Ο Françoise Hers εξομολογείται ότι άρχισε να ασκεί τη φωτογραφία επειδή υπήρχαν πάρα πολλά πράγματα εντός του που δεν είχε καταλάβει. Η δημιουργία λοιπόν επιτρέπει στο υποκείμενο-καλλιτέχνη να βάλει τάξη στις σκέψεις, τις επιθυμίες και τις φιλοδοξίες του. (6) Μεταξύ άλλων ο Hers επίσης σημειώνει: “Για μένα ο φωτογράφος δεν γνωρίζει γιατί παίρνει φωτογραφίες. Υπακούει σε μια εσωτερική αναγκαιότητα, έχοντας ανοίξει τα πανιά του στη θάλασσα του ασυνείδητου και βάζοντας σημάδια προσπαθώντας να οργανώσει τις πράξεις του και να ελέγξει το άγχος του.”' (7)

Συναισθανόμενος λοιπόν ο φωτογράφος την κατάστασή του ως ένα κατακερματισμένο ον προσπαθεί να ενώσει τον κόσμο του βάζοντάς τον σε ένα κάδρο και έτσι έχει κι αυτός ο ίδιος την ψευδαίσθηση ότι είναι ένας Εαυτός και όχι πολλοί. Πασχίζει να καταγράψει το κενό, το τίποτα. Αντιλαμβάνεται ότι είναι καταδικασμένος να τρέχει πίσω από την έλλειψή του. Με αγωνία προσπαθεί να διακρίνει τα κρυφά νοήματα που κρύβονται πίσω και πέρα από τον καθρέφτη, να εντοπίσει και να καταλάβει αυτό που του συμβαίνει. Αφήνεται να φωτογραφίζει τον κόσμο με τρόπο που τον οδηγεί το ίδιο του το ασυνείδητο, το κλείστρο της μηχανής ανοιγοκλείνει σαν από μόνο του, επιλέγει τι θα φωτογραφήσει σε χρόνο που δεν του αφήνει το περιθώριο να το καλοσκεφτεί.... Εκ των υστέρων μπαίνει στο παιχνίδι των ερμηνειών. 'Γιατί φωτογράφισα;' και 'Τι φωτογράφισα;', 'Γιατί αυτό και όχι το άλλο;'.

Αποκαλύπτεται μια άλλη, μοναδική πραγματικότητα που εκ των υστέρων εκπλήσσει ακόμη και τον ίδιο το φωτογράφο! “...η φωτογραφία ξεπερνά την παραδοσιακή διάκριση ανάμεσα στο ρεαλισμό και τον ιδεαλισμό: 'πραγματικός' δεν είναι ούτε ο κόσμος 'εκεί έξω', ούτε η έννοια ΄μέσα' στο πρόγραμμα της συσκευής· 'πραγματική' είναι μόνο η φωτογραφική εικόνα που αναδύεται'... (8)

Πολλοί φωτογράφοι στην ερώτηση 'Τι είναι αυτό που σας έκανε να ξεκινήσετε να φωτογραφίζετε;' απαντούν ότι επηρεάστηκαν από το έργο του ενός ή του άλλου φωτογράφου, ότι τους συγκίνησε η ομορφιά μιας φωτογραφίας, μια εικαστική σκέψη, η επιδραστικότητα ενός καλλιτέχνη. “Η συνειδητοποίηση του φωτογράφου ως αμοιβαία ανταλλαγή γνώσεων ανάμεσα στον εαυτό και τον Κόσμο, είναι η συνειδητοποίηση αυτού του 'ορατού-της-ζωής' που δεν μοιάζει καθόλου με το ορατό με το οποίο συνδιαλλασσόμασταν μέχρι τώρα· πρόκειται για ένα υπαρξιακό ορατό.' (9) Στην ουσία ανακαλύπτει μ΄ αυτόν τον τρόπο έναν δημιουργικό τρόπο για να μπορέσει και ο ίδιος να εξερευνήσει τον κόσμο, να τον κατανοήσει και να επιδράσει στην κοινωνία δείχνοντάς της αυτό που κατανόησε. “Είναι λοιπόν μέσα στην πρόθεση κάθε καλλιτέχνη να συμμετάσχει στην υπαρξιακή εξέλιξη της ανθρωπότητας· να διεξαγάγει μια προσωπική αναζήτηση αλήθειας, ελευθερίας και πνευματικότητας, προσπαθώντας να ξεφύγει από τη φυλακή του σώματος, τη φυλακή που έχει γίνει ο κόσμος. Αυτό το 'και-εγώ' είναι θα 'λεγα η παγίδα, μια παγίδα όμως που σε τελική ανάλυση εκπαιδεύει, παγίδα-εκπαιδευτής λοιπόν, την οποία στήνει το Ωραίο στο Εγώ' ... (10)

Το Νοέμβριο του 2020, στη διάρκεια της δεύτερης καραντίνας λόγω του covid-19, στην προσπάθειά μου να αποκρυπτογραφήσω όλα αυτά τα πρωτόγνωρα που συμβαίνουν στη ζωή μας και την θέτουν σε παύση, ωθήθηκα στο να ξεκινήσω μια σειρά καθημερινών, νυχτερινών φωτογραφήσεων στο δρόμο, μετά τις 9 που σταματούσε η κυκλοφορία, με αιτιολογία τη βόλτα του σκύλου μου. Η εκκωφαντική απουσία των ανθρώπων από το αστικό περιβάλλον ήταν σχεδόν τρομακτική! Φωτογραφίζοντας μου δόθηκε η ευκαιρία να συνειδητοποιήσω ποια είναι τα ανθρώπινα όρια στην απομόνωση, το φόβο για το θάνατο, πώς είναι να βιώνεις το ανοίκειο. Φυσικά δεν μιλάμε για απεικόνιση της πραγματικότητας, ούτε καν της δικής μου αλήθειας! Μετά βίας ξεδιαλύνω μέσα μου την εικόνα που επιθυμεί ο Άλλος να έχω γι αυτόν και τη δική μου θέση από όπου φωτογραφίζω τον κόσμο.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

(1) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις University Studio Press (σελ.240)

(2) Γκροτόφσκι, Γ. (2010) Για ένα φτωχό θέατρο, Αθήνα: Εκδόσεις Κοροντζή (Οπισθόφυλλο)

(3) (Συλλογικό) (2017) Το φύλο μου, ο εαυτός μου (Σιδηρόπουλος, Χ., 'Η φωτογραφία ως καθρέπτης χωρίς επιφάνεια'), Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ (σελ.44)

(4) Flusser, V. (1998) Προς μια Φιλοσοφία της Φωτογραφίας, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις University Studio Press (σελ.33)

(5) (Συλλογικό) (2017) Το φύλο μου, ο εαυτός μου (σελ.42)

(6) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.239)
(7) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.237)

(8) Flusser, V. (1998) Προς μια Φιλοσοφία της Φωτογραφίας (σελ.36)

(9) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.240)

(10) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.241)

2018 - Περιοδικό 'Φωτογράφος' Μονοθεματικό τεύχος Νο 15 "Ποιά είναι καλή φωτογραφία;"

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ;

Σε έναν αφιλόξενο κόσμο, όπου πασχίζουμε να σταθούμε και να επιβιώσουμε, μέσα σε έναν οχετό ασχήμιας, υπερ-πληροφόρησης και ματαιοδοξίας, τίθεται (;) τώρα και το ερώτημα ‘Ποιά είναι καλή φωτογραφία;’. Και τι θα πει ‘καλή’; Είναι αυτή που τηρεί τα στάνταρντ της σωστής σύνθεσης; Αυτή που μας γαληνεύει; Με κοινωνικούς προβληματισμούς; Η ευπώλητη; Ή μήπως με πολιτική άποψη; Ή μήπως ένας συνδυασμός με κάποια από όλα αυτά τα χαρακτηριστικά; Μήπως όμως είναι λίγο να ασχοληθούμε μόνο με τη μια φωτογραφία;

Όταν πιάνω στα χέρια μου ένα φωτογραφικό λεύκωμα δε μένω ποτέ σε μια σελίδα. Συνήθως το ξεφυλλίζω ολόκληρο και αφού το τελειώσω και έχω συλλάβει το νόημα της αφήγησης του δημιουργού, τότε αρχίζω από την αρχή. Το ίδιο και με τις εκθέσεις. Το βήμα παραπάνω και η περιήγηση στον εκθεσιακό χώρο, η πανοραμική θέαση ολόκληρων τοίχων ή γωνιών, με εισάγει κατ’ αρχάς στην αφήγηση του φωτογράφου. Στην συνέχεια πλησιάζω περισσότερο, βλέπω τη μια φωτογραφία, βλέπω όμως και τη διπλανή της και την παραδιπλανή, τις βλέπω και όλες μαζί, προσπαθώ να μπω στο μυαλό του φωτογράφου (ή του επιμελητή) για να καταλάβω την ιδέα. Πού αποσκοπούσε το έντιτινγκ, γιατί έτσι κι όχι αλλιώς, μήπως ο ένας τοίχος ‘συνομιλεί’ με τον απέναντι, κι αν αυτή η φωτογραφία είχε κρεμασμένη μια άλλη δίπλα της, θα είχε το ίδιο νόημα; Ίσως όχι…

Στο βίντεό μου ‘Λόγος’ φαίνεται η αλλαγή του νοήματος κάθε φωτογραφίας ανάλογα με τη γειτνίασή της με τις άλλες 

                                                                                  https://vimeo.com/55706611

Η ανατροπή του ερωτήματος δεν γίνεται για λόγους εντυπωσιασμού, παρά το γεγονός ότι εκ πρώτης όψεως δείχνει άκομψο να αντιπαρέρχεσαι το τεθέν ερώτημα και αντ’ αυτού να απαντάς σ’ αυτό που θέτεις εσύ ως πιο σωστό! Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχει καλή και κακή φωτογραφία, αλλά αυτό το ερώτημα έχει νόημα μόνο σε μια λογική και διαδικασία διαγωνισμού, δηλαδή καλλιστείων! Πόση ματαιοδοξία μπορεί να κουβαλάει ένας φωτογράφος για να παλεύει να κλείσει σε μια και μόνο εικόνα όλες εκείνες τις αρετές που θα τραβήξουν οπωσδήποτε το βλέμμα του θεατή! Και πόσο μπορεί να αποφύγει τα κλισέ, τις ευκολίες και τη μανιέρα στην προσπάθειά του να ‘δέσει’ με μεγαλύτερη σιγουριά αυτό του το εγχείρημα! Θα ήταν μέγα λάθος –θα χάναμε νομίζω το μέτρο των πραγμάτων! -αν συγκρίναμε τις φωτογραφίες μας με τα διαχρονικά αριστουργήματα όπως πχ τα έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι ή τις διάσημες φωτογραφίες του Μπρεσσόν, του Κάπα, του Ντουανώ και άλλων, που η μοναδικότητά τους είναι αδιαμφισβήτητη.

Στις παρουσιάσεις που παρευρίσκομαι εκτιμάω πολύ τον φωτογράφο όταν τον βλέπω να διακατέχεται από την αγωνία να ξεδιπλώσει την σκέψη του και τα συναισθήματά του. Στην προσπάθειά του αυτή σχεδόν ποτέ δε διστάζει να δείξει και φωτογραφίες που δε θα μπορούσαν να θεωρηθούν καλές. Για την ακρίβεια φωτογραφίες που θα ήταν από τις πρώτες που εγώ θα πετούσα! Είμαι δε σίγουρος ότι έχει παραλείψει πολύ καλές φωτογραφίες, που απλά έκρινε ότι δε θα λειτουργούσαν στην ενότητα που μας παρουσιάζει. Πάντα μετράω την τελική αίσθηση που εισπράττω, αν δηλαδή λειτούργησε ή όχι η επιλογή των φωτογραφιών, αλλά και η σειρά με την οποία προβλήθηκαν. Αυτό δηλαδή που πολλοί αποθεώνουν στη φωτογραφία –μεταξύ αυτών κι εγώ-, δηλαδή το έντιτινγκ. Έχω βρεθεί και σε παρουσιάσεις φωτογράφων που από το πρώτο λεπτό προσπαθούν να σε σαγηνέψουν δείχνοντας μεμονωμένες, άρτια δομημένες, ωραίες φωτογραφίες. Το κακό είναι ότι συνήθως μένουν μόνο σ’αυτό μέχρι το τέλος. Καμιά αγωνία, καμιά συγκίνηση στο πλαίσιο που βάζουν οι κώδικες της καλλιτεχνικής δημιουργίας! Τις περισσότερες φορές εμείς οι παλιοί φωτογράφοι –οι ‘παλιές καραβάνες’!- δε ‘μασάμε’ και αυτό εκφράζεται με έντονο τρόπο στην συζήτηση που ακολουθεί.

Για τις ανάγκες του στησίματος της έκθεσης ‘Το Φύλο μου, ο Εαυτός μου’ είδα αρκετές ενότητες φωτογραφιών και κατέληξα σ’ αυτές που είχαν να προσφέρουν στο κόνσεπτ της έκθεσης, ‘έδεναν’ ως ένα βαθμό αισθητικά μεταξύ τους, είχαν πρωτοτυπία και ενδιαφέρον, έβγαζαν συναίσθημα και λειτουργούσε η αφήγησή τους. Ευκόλως εννοούμενο είναι ότι μεμονωμένα η κάθε φωτογραφία ήταν καλά δομημένη και είχε όλα τα χαρίσματα που θα πρέπει να έχει μια καλή φωτογραφία. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να λειτουργήσει μέσα στην ενότητα αν δεν συνέβαινε αυτό; Φυσικά κάποιες από τις φωτογραφίες της έκθεσης ξεχώριζαν και συζητήθηκαν περισσότερο, αλλά αυτό έγινε σε ένα δεύτερο ή τρίτο επίπεδο ανάγνωσης της έκθεσης.

Η συμμετοχή του Πάνου Κέφαλου στην έκθεση ‘Το Φύλο μου, ο Εαυτός μου’. Νομίζω ότι θα αδικούσα τον φωτογράφο αν επέλεγα την ‘καλύτερη’ φωτογραφία (ποια θα μπορούσε να είναι;!), ως αντιπροσωπευτικό δείγμα της ενότητας!

Η επιλογή των φωτογραφιών που θα αποτελούσαν την ενότητα-συμμετοχή του Κέφαλου στην έκθεση έγινε με κριτήριο το πόσο δυνατές ήταν ως εικόνες, σε συνδυασμό βέβαια με την ικανότητά τους παράλληλα να στηρίζουν και να συμπληρώνουν η μια την άλλη. Επιλέχτηκαν πρώτα αυτές που θα αποτελούσαν τον άξονα της ενότητας, οι πιο περιεκτικές δηλαδή όσον αφορά τη θεματική και οι πιο χαρακτηριστικές της πρότασης του φωτογράφου, από άποψη αισθητικής. Στην συνέχεια ο τοίχος άρχισε να ‘στήνεται’ σε συνεργασία με το φωτογράφο, με κοινό σκοπό την ανάδειξη των φωτογραφιών ως μονάδων, αλλά και το ξεδίπλωμα της επιθυμητής αφήγησης. Σ’ αυτή τη λογική συμβαίνει κάποιες φορές, πολύ καλές φωτογραφίες να μπαίνουν σε βοηθητικό ρόλο, γιατί έτσι κρίνεται ότι υποστηρίζεται καλύτερα η όλη ιδέα.

Υπάρχουν βέβαια και τα ‘προϊστορικά’ στερεότυπα (ή για κάποιους πάλι όχι…) περί της φωτογραφίας που ‘παγώνει’ την πραγματικότητα ή περί αποφασιστικής στιγμής ή περί της μιας εικόνας που ισούται με χίλιες λέξεις… Οι φωτογράφοι σήμερα πλέον δεν αρκούνται στη μία (και ακίνητη) φωτογραφία και πειραματίζονται στην κινούμενη εικόνα εισάγοντας στο έργο τους το βίντεο, το κινούμενο GIF και άλλες τεχνικές, διαψεύδοντας πανηγυρικά όλα αυτά τα δήθεν ‘θέσφατα’! Ο κινηματογράφος τέλος παράλληλα αφήνει γενναιόδωρα στη φωτογραφία μια σημαντική θέση για να λειτουργήσει και αυτή ως αφηγηματική τέχνη-μέσο. Το έργο όλων των σημαντικών σύγχρονων φωτογράφων αποτελείται από ολοκληρωμένες ενότητες που είτε μέσα από ένα φωτογραφικό λεύκωμα είτε στους τοίχους μιας γκαλερί ή ενός μουσείου έχουν να αφηγηθούν τη δική τους ιστορία.

2017 - Περιοδικό 'Φωτογράφος' Μονοθεματικό τεύχος Νο 12 "Προσωπικό ύφος & στυλ στη Φωτογραφία"

Η ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΥΦΟΥΣ

Πώς να προσεγγίσεις ένα τέτοιο ΜΗ θέμα; Τί να πρωτοπείς για κάτι που απλά προκύπτει εξελισσόμενο καθημερινά και διαφοροποιείται συνεχώς, έχοντας τις δικές του ανάγκες και ακολουθώντας τη δική του 'ατζέντα';

Η τέχνη εμφανίζεται ως καθρέφτης του ασυνειδήτου. Ο καλλιτέχνης υποχρεούται μόνο να έχει κατανοήσει τις δυνατότητες του μέσου του και να έχει στη διάθεσή του τον απαιτούμενο -για τις ανάγκες της δικής του έκφρασης- εξοπλισμό.

Πολλές φορές αδυνατούσα να απαντήσω σε απλές ερωτήσεις όπως 'γιατί έκανες αυτή τη φωτογραφία;', 'τι θέλεις να πεις;' .... Μια φορά πήρα την απάντηση για τα 'πώς' και τα 'γιατί' από το κείμενο που έγραψε για τις συγκεκριμένες φωτογραφίες μου μια Ιστορικός της Τέχνης!

Στη διάρκεια των περίπου 25 χρόνων που ασχολούμαι σοβαρά με τη φωτογραφία, το μόνο που θυμάμαι είναι να 'παλεύω' στα όρια του μέσου που έχω επιλέξει, έχοντας μια απεριόριστη επιθυμία και αγωνία να επεκτείνω αυτά τα όρια. Είμαι πεπεισμένος ότι αυτό δεν το κάνω απλά χάριν εντυπωσιασμού, καθώς αυτή η διαδικασία συνήθως συνοδεύεται από αυτοσαρκασμό και ένα είδος δημιουργικού πόνου, που στο τέλος καταλήγει σε μια άγρια χαρά! Στο κείμενο του καταλόγου της τελευταίας έκθεσης που έκανα την επιμέλεια (τίτλος: 'Περιβάλλοντα Γόνιμα') έγραφα μεταξύ άλλων: '...Δε μας αρέσει ο κόσμος που μας περιβάλει, εμπρός για ένα κόσμο που πλάθουμε εμείς για να μας χωρέσει και να νιώσουμε επιτέλους σαν το σπίτι μας!...'

Πέρασαν πολλά χρόνια για να αναρωτηθώ αν διαθέτω δικό μου, προσωπικό ύφος και αν η δουλειά μου είναι αναγνωρίσιμη. Είναι κάτι που λίγο μ' ενδιαφέρει, δεν το επιδιώκω και νιώθω ότι συνεχώς το υπονομεύω και το υποβάλω σε συνεχείς ανατροπές στην πράξη! Χωρίς καν να το καταλάβω, διαπίστωσα ότι έκανα Εννοιολογική Τέχνη. Τα μη συμβατικά δε υλικά που χρησιμοποποίησα και συνεχίζω να χρησιμοποιώ (λαδόκολα, χασαπόχαρτο, σχοινιά, κινηματογραφικό φιλμ, ρούχα, ψηφιδωτά σε μεταλικά πλέγματα ή σε δέντρα κλπ) μου δίνουν μια ψευδαίσθηση -όπως αποδεικνύεται- αυθεντικής έκφρασης, που όμως το επόμενο λεπτό φαίνεται πως δε μου φτάνει και νιώθω την ανάγκη να επεκταθώ πέρα και από αυτά τα όρια!

Εμείς οι φωτογράφοι του Φωτογραφικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, ως κολεκτίβα που δεν συναντιέται μόνο για τα πρακτικά ζητήματα της διοργάνωσης μιας εκδήλωσης, αλλά αγωνιά και συζητάει για τα όρια της φωτογραφίας και τη θέση της στην Σύγχρονη Τέχνη, έχουμε διαμορφώσει και πρεσβεύουμε μια αναγνωρίσιμη -ως ένα βαθμό- , διαφορετική φωτογραφία. Ως ένας από τους κύριους υπαίτιους αυτής της κατάστασης καταθέτω συνεχώς υλικά αλλά και αφήνομαι να ζυμωθώ, διαμορφώνοντας έτσι ένα πολύπλοκο προσωπικό στυλ μέσα από -ας πούμε- συλλογικές διαδικασίες!

Το γεγονός ότι κάθε επόμενη δουλειά μου είναι τελείως διαφορετική από την προηγούμενη δεν περνάει καν από την σκέψη μου, είναι κάτι που απλά συμβαίνει! Υπονομευτικά σκεπτόμενος θα μπορούσα να πω ότι ίσως αυτό είναι το δικό μου, αναγνωρίσιμο στυλ!

2016 - Περιοδικό 'Φιλμ Νουάρ' τεύχος εκτός σειράς, μόνο σε διαδικτυακή μορφή 20-1-2016 (Αλέκα Τσιρώνη, Έλενα Γανδά, Murat Han Er, Arif Emrah Orak, Mert Çagil Turkay, Kenan Ozcan, Elcin Acun)

Τούρκοι και  Έλληνες φωτογράφοι συμπράττουν σε

 “Περιβάλλοντα Γόνιμα”

Το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με το Τμήμα Φωτογραφίας της Σχολής Καλών Τεχνών 'Mimar Sinan' της Κωνσταντινούπολης, παρουσιάζει την ομαδική έκθεση φωτογραφίας με τίτλο: “Περιβάλλοντα Γόνιμα”.
Συμμετέχουν: Αλέκα Τσιρώνη, Ισμήνη Γούλα, Λίλη Ζουμπούλη, Εύα Γερομιχαλού, Νικολέτα Αγγελίδου, Θανάσης Αθανασιάδης, Μαρίνα Προβατίδου, Έλενα Γανδά, Murat Han Er, Arif Emrah Orak, Mert Çagil Turkay, Kenan Ozcan, Elcin Acun.
Επιμέλεια: Θανάσης Ράπτης
Στο πλαίσιο της διοργάνωσης ’Aspects of Balkan Photography -2016′

Πέντε Τούρκοι και δύο Έλληνες καλλιτέχνες γράφουν για την συμμετοχή τους.

Το βίντεο 'Δύσκολοι καιροί' είναι το προϊόν μιας προσωπικής αναζήτησης μέσα από απλά και καθημερινά γεγονότα. Στο βίντεο, παραμένοντας το σώμα ανεπηρέαστο από εξωτερικές δυνάμεις, η αδράνειά του και μια προσωρινή κατάσταση δημιουργούν μια εσωτερική κίνηση. Κατά παρόμοιο τρόπο, οι δυνάμεις έξω από το σώμα, δεν ασκούνται όπως φυσικά θα έπρεπε....
Elcin Acun

Το "Όλον" είναι μια αντίδραση ενάντια στην εικόνα του σώματος με την εξιδανικευμένη μορφή, που ήρθε από την  Αρχαία Ελλάδα και επιβλήθηκε στη σύγχρονη ζωή μας, μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης... Δεν ονειρεύεται ένα τέλειο και αψεγάδιαστο σώμα στο οποίο ένα κομμάτι του δεν μπορεί να αφαιρεθεί ή να προστεθεί σε αυτό...
Elcin Acun

Ο θυμός είναι η πιο νόστιμη τροφή του εαυτού μας. Η δύναμη της επιθυμίας εξαφανίζεται όταν ο εαυτός μας ικανοποιείται. Το αδύναμο σώμα θυμώνει χρησιμοποιώντας αρχικά την παραλλαγή και την ενσωμάτωση. H ενσωμάτωση  και το μυστήριο ωθούν τον θυμό στην αρχή εναντίον του ίδιου του σώματος και κατόπιν εναντίον των άλλων σωμάτων...
Mert Ç. Türkay

Το έργο μου αφορά πράγματα που βρίσκονται στα σπίτια όλων μας -σχοινί, πριόνια, μαχαίρια κλπ. Πρόκειται για 'σπιτικές' δολοφονίες. Διαβάζοντας τις ειδήσεις είναι σαν να κοιτάζεις  από το 'πίσω παράθυρο'. Ωστόσο, τα φοβερά πράγματα που διαβάζουμε στις εφημερίδες και συμβαίνουν σε άλλους ανθρώπους, δεν απέχουν και τόσο από εμάς, όπως νομίζουμε...
Arif Emrah Orak

Στις φωτογραφίες μου οι άνθρωποι είναι χωρίς ταυτότητα. Δεν ζουν με τους κοινωνικούς τους ρόλους, αλλά με τα συναισθήματά τους ... Τα διαμορφωτικά στοιχεία, όπως η ψηφιακή χειραγώγηση των εικόνων, η αναδημιουργία τους μέσα από την ίδια υφή, η χρήση των στοιχείων κιτς, ... όλα συμβάλλουν στη μετάδοση της έννοιας της αλλοτρίωσης.
Kenan Ozcan

"Ο εαυτός μου"
Η αναμφισβήτητη συνύπαρξη του εγωισμού και της δύναμης είναι εξαιρετική στο βίντεο.  Συμβολίζεται η στάση της εξουσίας που φροντίζει να έχει τα πάντα. Θα μπορούσε να θεωρηθεί μια κριτική στην εξουσία, που όμως αρνείται να δεχτεί την εξιδανίκευση.
Murat Han ER

Έχοντας βιώσει από κοντά τnν περιπέτεια της απώλειας του μαστού μετά από καρκίνο αγαπημένου μου ατόμου και με δεδομένη τη δύναμη ψυχής και τη δίψα της για ζωή, η φωτογράφηση της ήταν και για τις δυο μας μια διαδικασία αποδαιμονοποίησης και ψυχοθεραπείας. Σαρκάζοντας το έντονο αποτύπωμα του ακρωτηριασμού στο σώμα της, ξορκίζουμε τον φόβο του θανάτου και υμνούμε τη ζωή...                                                                    
 Έλενα Γανδά

Τώρα, που η πρώτη έκπληξη και απορία έχουν περάσει, αλλά το θυμικό δεν ηρεμεί, η σκέψη παραμένει ίδια:  οι μετανάστες, οι πρόσφυγες, οι καταδιωγμένοι έρχονται, ... να δοκιμάσουν και να ταράξουν τα όρια της ανεκτικότητας, του ανθρωπισμού, της δημοκρατίας μας. Οι ώρες της «άγνοιας» έχουν περάσει ανεπιστρεπτί και πρέπει να αποφασίσουμε σε ποια μεριά θα σταθούμε...       Αλέκα Τσιρώνη