Σάββατο, 4 Σεπτεμβρίου 2021

2021 - Περιοδικό 'Φωτογράφος' Μονοθεματικό τεύχος Νο 24 "Γιατί φωτογραφίζουμε;"

 



Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΣΗ ΩΣ ΟΥΤΟΠΙΚΗ ΑΠΟΛΑΥΣΗ

Γιατί φωτογραφίζουμε; Να μια σωστή ερώτηση! Αρκούντως υπαρξιακή, που στοχεύει στην ουσία των πραγμάτων. Θα μπορούσε φυσικά στο ερώτημα “Γιατί φωτογραφίζουμε;” να υπονοείται και η χρήση της φωτογραφίας ως καλλιτεχνική έκφραση. Δηλαδή θα μπορούσε πιθανόν να είναι ισοδύναμο με το ερώτημα “Γιατί κάνουμε φωτογραφία;”.

Η αλήθεια είναι βέβαια ότι ολοκληρώνουμε την καλλιτεχνική μας πράξη παρουσιάζοντας, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τις φωτογραφίες μας στο κοινό. Πολλές φορές δε η διαδικασία του editing, η επιλογή της φόρμας των τυπωμένων φωτογραφιών, του τρόπου ανάρτησής τους στον εκθεσιακό χώρο ή της διάταξης των εικόνων στις σελίδες ενός λευκώματος, καθορίζουν και διαμορφώνουν αποφασιστικά το τελικό έργο που καταθέτουμε. Με λίγα λόγια δεν νοείται τέλεση της καλλιτεχνικής πράξης χωρίς την αλληλεπίδραση του έργου με το κοινό.

Γιατί όμως ο άνθρωπος κάνει τέχνη; Διαχρονικά φιλόσοφοι αλλά και οι ίδιοι οι καλλιτέχνες μάς δίνουν τη δική τους προσέγγιση. Ο Αριστοτέλης στην 'Ποιητική' του (κεφ.4) αναφέρει ότι “...η μίμηση είναι σύμφυτη στον άνθρωπο από την παιδική του κιόλας ηλικία...” και ότι “... τις πρώτες γνώσεις του τις αποκτά με τη μίμηση...”. Ως μίμηση νοείται από τον Αριστοτέλη η αναπαράσταση της πραγματικότητας. “Για τον Hegel '...ένα έργο τέχνης είναι ένα μέσο με το οποίο ο άνθρωπος εξωτερικεύει αυτό που είναι [...]. Ο άνθρωπος ασχολείται με την τέχνη για να αναγνωρίσει τον εαυτό του στη μορφή των πραγμάτων που δημιουργεί, για να απολαύσει τον εαυτό του ως μια εξωτερική πραγματικότητα.'” (1) Ο Γιέρζι Γκροτόφσκι μεταξύ άλλων γράφει: “...Γιατί κάνουμε τέχνη; Για να παραβιάσουμε τα όριά μας, να επεκτείνουμε τα όριά μας, να καλύψουμε το κενό μας, να ολοκληρωθούμε. Αυτό δεν αποτελεί συνθήκη, αλλά συνιστά μια πορεία, όπου, εκείνο που είναι σκοτεινό μέσα μας, φωτίζεται σιγά σιγά...” (2)


Αλλά ας επιστρέψουμε στη φωτογράφιση, στις ατέλειωτες μοναχικές στιγμές που ο φωτογράφος αναμετριέται με τον εαυτό του και προσπαθεί να δώσει σχήμα σε ιδέες και συναισθήματα που τον κατακλύζουν.

Ας παρατηρήσουμε το μηχανισμό του βλέμματος και ας αναρωτηθούμε ποιος βλέπει ποιον. “...'να υποθέσουμε' τον κόσμο που μας περιβάλλει με τις αρχές, τους θεσμούς, τις απαγορεύσεις και τα ιδεώδη που υποκινεί, με μια λέξη 'τον Άλλο ως έναν ζωντανό καθρέφτη, κατά τρόπον ώστε όταν τον κοιτάω', δεν κοιτάω εγώ, αλλά 'εκείνος κοιτάζεται σε μένα και βλέπεται στη θέση μου, στη θέση που κατέχω σε αυτόν...'” (3) Ουσιαστικά δηλαδή δεν παίρνω εγώ τη φωτογραφία, αυτή με παίρνει!

Μια φωτογραφική εξόρμηση δεν είναι ποτέ ούτε τελείως αυθόρμητη ούτε άδολη. Η λειτουργία ενός πολύπλοκου μηχανισμού που εδρεύει στον ψυχισμό μας μας παρακινεί να το κάνουμε. “Παρατηρώντας κανείς τις κινήσεις ενός ανθρώπου που είναι εφοδιασμένος με μια φωτογραφική μηχανή (ή μια φωτογραφική μηχανή που είναι εφοδιασμένη με τον άνθρωπό της) είναι σαν να παρακολουθούμε μια ενέδρα, τις κινήσεις ενός κυνηγιού.' (4) 'Αυτός ο όρος της σκοποβολής αντιστοιχεί στην περιγραφή της 'ορμής' από τον Φρόϋντ που πάντα έχει μια ώθηση, μια πηγή, έναν στόχο και ένα αντικείμενο. Όταν όμως μιλάμε για 'ορμή' -κατά άλλους 'ενόρμηση'- και το αντικείμενό της, τίθεται θέμα επιθυμίας του υποκειμένου. Το αντικείμενο γίνεται αίτιο της επιθυμίας, που αποτελεί προϊόν των επιδράσεων που έχει δεχτεί το υποκείμενο.' (5) Αυτό γίνεται αισθητό ως ένα δίχτυ από πολιτιστικά αντικείμενα-εμπόδια, που ο φωτογράφος προσπαθεί να υπερκεράσει για να εκφράσει -όσο αυτό είναι δυνατό- ότι πιο κοντινό και αληθινό σ' αυτό που έχει στην ψυχή του! Ως επιπλέον εμπόδιο μπορούν να λογιστούν και οι περιορισμοί που ορθώνει η φωτογραφική μηχανή με τα όριά της και τις περιορισμένες τεχνικές δυνατότητες που προσφέρει.


Η φωτογράφιση είναι μια ξεχωριστή ανάγκη για τον φωτογράφο, μια καθαρή, ουτοπική απόλαυση. Ποια είναι όμως αυτή η ανάγκη που τον ωθεί να μπει σ' αυτή τη μάχη με τα 'θηρία';
Ο πρωταρχικός σκοπός του είναι να απελευθερωθεί και κοινοποιώντας το έργο του σε άλλους ανθρώπους που υποφέρουν από τις ίδιες παγιδευµένες επιθυµίες να τους προσφέρει την ίδια απελευθέρωση. “Ο Françoise Hers εξομολογείται ότι άρχισε να ασκεί τη φωτογραφία επειδή υπήρχαν πάρα πολλά πράγματα εντός του που δεν είχε καταλάβει. Η δημιουργία λοιπόν επιτρέπει στο υποκείμενο-καλλιτέχνη να βάλει τάξη στις σκέψεις, τις επιθυμίες και τις φιλοδοξίες του. (6) Μεταξύ άλλων ο Hers επίσης σημειώνει: “Για μένα ο φωτογράφος δεν γνωρίζει γιατί παίρνει φωτογραφίες. Υπακούει σε μια εσωτερική αναγκαιότητα, έχοντας ανοίξει τα πανιά του στη θάλασσα του ασυνείδητου και βάζοντας σημάδια προσπαθώντας να οργανώσει τις πράξεις του και να ελέγξει το άγχος του.”' (7)

Συναισθανόμενος λοιπόν ο φωτογράφος την κατάστασή του ως ένα κατακερματισμένο ον προσπαθεί να ενώσει τον κόσμο του βάζοντάς τον σε ένα κάδρο και έτσι έχει κι αυτός ο ίδιος την ψευδαίσθηση ότι είναι ένας Εαυτός και όχι πολλοί. Πασχίζει να καταγράψει το κενό, το τίποτα. Αντιλαμβάνεται ότι είναι καταδικασμένος να τρέχει πίσω από την έλλειψή του. Με αγωνία προσπαθεί να διακρίνει τα κρυφά νοήματα που κρύβονται πίσω και πέρα από τον καθρέφτη, να εντοπίσει και να καταλάβει αυτό που του συμβαίνει. Αφήνεται να φωτογραφίζει τον κόσμο με τρόπο που τον οδηγεί το ίδιο του το ασυνείδητο, το κλείστρο της μηχανής ανοιγοκλείνει σαν από μόνο του, επιλέγει τι θα φωτογραφήσει σε χρόνο που δεν του αφήνει το περιθώριο να το καλοσκεφτεί.... Εκ των υστέρων μπαίνει στο παιχνίδι των ερμηνειών. 'Γιατί φωτογράφισα;' και 'Τι φωτογράφισα;', 'Γιατί αυτό και όχι το άλλο;'.

Αποκαλύπτεται μια άλλη, μοναδική πραγματικότητα που εκ των υστέρων εκπλήσσει ακόμη και τον ίδιο το φωτογράφο! “...η φωτογραφία ξεπερνά την παραδοσιακή διάκριση ανάμεσα στο ρεαλισμό και τον ιδεαλισμό: 'πραγματικός' δεν είναι ούτε ο κόσμος 'εκεί έξω', ούτε η έννοια ΄μέσα' στο πρόγραμμα της συσκευής· 'πραγματική' είναι μόνο η φωτογραφική εικόνα που αναδύεται'... (8)

Πολλοί φωτογράφοι στην ερώτηση 'Τι είναι αυτό που σας έκανε να ξεκινήσετε να φωτογραφίζετε;' απαντούν ότι επηρεάστηκαν από το έργο του ενός ή του άλλου φωτογράφου, ότι τους συγκίνησε η ομορφιά μιας φωτογραφίας, μια εικαστική σκέψη, η επιδραστικότητα ενός καλλιτέχνη. “Η συνειδητοποίηση του φωτογράφου ως αμοιβαία ανταλλαγή γνώσεων ανάμεσα στον εαυτό και τον Κόσμο, είναι η συνειδητοποίηση αυτού του 'ορατού-της-ζωής' που δεν μοιάζει καθόλου με το ορατό με το οποίο συνδιαλλασσόμασταν μέχρι τώρα· πρόκειται για ένα υπαρξιακό ορατό.' (9) Στην ουσία ανακαλύπτει μ΄ αυτόν τον τρόπο έναν δημιουργικό τρόπο για να μπορέσει και ο ίδιος να εξερευνήσει τον κόσμο, να τον κατανοήσει και να επιδράσει στην κοινωνία δείχνοντάς της αυτό που κατανόησε. “Είναι λοιπόν μέσα στην πρόθεση κάθε καλλιτέχνη να συμμετάσχει στην υπαρξιακή εξέλιξη της ανθρωπότητας· να διεξαγάγει μια προσωπική αναζήτηση αλήθειας, ελευθερίας και πνευματικότητας, προσπαθώντας να ξεφύγει από τη φυλακή του σώματος, τη φυλακή που έχει γίνει ο κόσμος. Αυτό το 'και-εγώ' είναι θα 'λεγα η παγίδα, μια παγίδα όμως που σε τελική ανάλυση εκπαιδεύει, παγίδα-εκπαιδευτής λοιπόν, την οποία στήνει το Ωραίο στο Εγώ' ... (10)



Το Νοέμβριο του 2020, στη διάρκεια της δεύτερης καραντίνας λόγω του covid-19, στην προσπάθειά μου να αποκρυπτογραφήσω όλα αυτά τα πρωτόγνωρα που συμβαίνουν στη ζωή μας και την θέτουν σε παύση, ωθήθηκα στο να ξεκινήσω μια σειρά καθημερινών, νυχτερινών φωτογραφήσεων στο δρόμο, μετά τις 9 που σταματούσε η κυκλοφορία, με αιτιολογία τη βόλτα του σκύλου μου. Η εκκωφαντική απουσία των ανθρώπων από το αστικό περιβάλλον ήταν σχεδόν τρομακτική! Φωτογραφίζοντας μου δόθηκε η ευκαιρία να συνειδητοποιήσω ποια είναι τα ανθρώπινα όρια στην απομόνωση, το φόβο για το θάνατο, πώς είναι να βιώνεις το ανοίκειο. Φυσικά δεν μιλάμε για απεικόνιση της πραγματικότητας, ούτε καν της δικής μου αλήθειας! Μετά βίας ξεδιαλύνω μέσα μου την εικόνα που επιθυμεί ο Άλλος να έχω γι αυτόν και τη δική μου θέση από όπου φωτογραφίζω τον κόσμο.

Βιβλιογραφικές Αναφορές

(1) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις University Studio Press (σελ.240)

(2) Γκροτόφσκι, Γ. (2010) Για ένα φτωχό θέατρο, Αθήνα: Εκδόσεις Κοροντζή (Οπισθόφυλλο)

(3) (Συλλογικό) (2017) Το φύλο μου, ο εαυτός μου (Σιδηρόπουλος, Χ., 'Η φωτογραφία ως καθρέπτης χωρίς επιφάνεια'), Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις ΕΝΕΚΕΝ (σελ.44)

(4) Flusser, V. (1998) Προς μια Φιλοσοφία της Φωτογραφίας, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις University Studio Press (σελ.33)

(5) (Συλλογικό) (2017) Το φύλο μου, ο εαυτός μου (σελ.42)

(6) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.239)
(7) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.237)

(8) Flusser, V. (1998) Προς μια Φιλοσοφία της Φωτογραφίας (σελ.36)

(9) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.240)

(10) Παπαδημητρόπουλος, Π. (2017) Το Θέμα και η Φωτογραφία (σελ.241)





Τρίτη, 25 Δεκεμβρίου 2018

2018 - Περιοδικό 'Φωτογράφος' Μονοθεματικό τεύχος Νο 15 "Ποιά είναι καλή φωτογραφία;"


ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ;

Σε έναν αφιλόξενο κόσμο, όπου πασχίζουμε να σταθούμε και να επιβιώσουμε, μέσα σε έναν οχετό ασχήμιας, υπερ-πληροφόρησης και ματαιοδοξίας, τίθεται (;) τώρα και το ερώτημα ‘Ποιά είναι καλή φωτογραφία;’. Και τι θα πει ‘καλή’; Είναι αυτή που τηρεί τα στάνταρντ της σωστής σύνθεσης; Αυτή που μας γαληνεύει; Με κοινωνικούς προβληματισμούς; Η ευπώλητη; Ή μήπως με πολιτική άποψη; Ή μήπως ένας συνδυασμός με κάποια από όλα αυτά τα χαρακτηριστικά; Μήπως όμως είναι λίγο να ασχοληθούμε μόνο με τη μια φωτογραφία;

Όταν πιάνω στα χέρια μου ένα φωτογραφικό λεύκωμα δε μένω ποτέ σε μια σελίδα. Συνήθως το ξεφυλλίζω ολόκληρο και αφού το τελειώσω και έχω συλλάβει το νόημα της αφήγησης του δημιουργού, τότε αρχίζω από την αρχή. Το ίδιο και με τις εκθέσεις. Το βήμα παραπάνω και η περιήγηση στον εκθεσιακό χώρο, η πανοραμική θέαση ολόκληρων τοίχων ή γωνιών, με εισάγει κατ’ αρχάς στην αφήγηση του φωτογράφου. Στην συνέχεια πλησιάζω περισσότερο, βλέπω τη μια φωτογραφία, βλέπω όμως και τη διπλανή της και την παραδιπλανή, τις βλέπω και όλες μαζί, προσπαθώ να μπω στο μυαλό του φωτογράφου (ή του επιμελητή) για να καταλάβω την ιδέα. Πού αποσκοπούσε το έντιτινγκ, γιατί έτσι κι όχι αλλιώς, μήπως ο ένας τοίχος ‘συνομιλεί’ με τον απέναντι, κι αν αυτή η φωτογραφία είχε κρεμασμένη μια άλλη δίπλα της, θα είχε το ίδιο νόημα; Ίσως όχι…

Στο βίντεό μου ‘Λόγος’ φαίνεται η αλλαγή του νοήματος κάθε φωτογραφίας ανάλογα με τη γειτνίασή της με τις άλλες 
                                                                                  https://vimeo.com/55706611

Η ανατροπή του ερωτήματος δεν γίνεται για λόγους εντυπωσιασμού, παρά το γεγονός ότι εκ πρώτης όψεως δείχνει άκομψο να αντιπαρέρχεσαι το τεθέν ερώτημα και αντ’ αυτού να απαντάς σ’ αυτό που θέτεις εσύ ως πιο σωστό! Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπάρχει καλή και κακή φωτογραφία, αλλά αυτό το ερώτημα έχει νόημα μόνο σε μια λογική και διαδικασία διαγωνισμού, δηλαδή καλλιστείων! Πόση ματαιοδοξία μπορεί να κουβαλάει ένας φωτογράφος για να παλεύει να κλείσει σε μια και μόνο εικόνα όλες εκείνες τις αρετές που θα τραβήξουν οπωσδήποτε το βλέμμα του θεατή! Και πόσο μπορεί να αποφύγει τα κλισέ, τις ευκολίες και τη μανιέρα στην προσπάθειά του να ‘δέσει’ με μεγαλύτερη σιγουριά αυτό του το εγχείρημα! Θα ήταν μέγα λάθος –θα χάναμε νομίζω το μέτρο των πραγμάτων! -αν συγκρίναμε τις φωτογραφίες μας με τα διαχρονικά αριστουργήματα όπως πχ τα έργα του Λεονάρντο ντα Βίντσι ή τις διάσημες φωτογραφίες του Μπρεσσόν, του Κάπα, του Ντουανώ και άλλων, που η μοναδικότητά τους είναι αδιαμφισβήτητη.

Στις παρουσιάσεις που παρευρίσκομαι εκτιμάω πολύ τον φωτογράφο όταν τον βλέπω να διακατέχεται από την αγωνία να ξεδιπλώσει την σκέψη του και τα συναισθήματά του. Στην προσπάθειά του αυτή σχεδόν ποτέ δε διστάζει να δείξει και φωτογραφίες που δε θα μπορούσαν να θεωρηθούν καλές. Για την ακρίβεια φωτογραφίες που θα ήταν από τις πρώτες που εγώ θα πετούσα! Είμαι δε σίγουρος ότι έχει παραλείψει πολύ καλές φωτογραφίες, που απλά έκρινε ότι δε θα λειτουργούσαν στην ενότητα που μας παρουσιάζει. Πάντα μετράω την τελική αίσθηση που εισπράττω, αν δηλαδή λειτούργησε ή όχι η επιλογή των φωτογραφιών, αλλά και η σειρά με την οποία προβλήθηκαν. Αυτό δηλαδή που πολλοί αποθεώνουν στη φωτογραφία –μεταξύ αυτών κι εγώ-, δηλαδή το έντιτινγκ. Έχω βρεθεί και σε παρουσιάσεις φωτογράφων που από το πρώτο λεπτό προσπαθούν να σε σαγηνέψουν δείχνοντας μεμονωμένες, άρτια δομημένες, ωραίες φωτογραφίες. Το κακό είναι ότι συνήθως μένουν μόνο σ’αυτό μέχρι το τέλος. Καμιά αγωνία, καμιά συγκίνηση στο πλαίσιο που βάζουν οι κώδικες της καλλιτεχνικής δημιουργίας! Τις περισσότερες φορές εμείς οι παλιοί φωτογράφοι –οι ‘παλιές καραβάνες’!- δε ‘μασάμε’ και αυτό εκφράζεται με έντονο τρόπο στην συζήτηση που ακολουθεί.

Για τις ανάγκες του στησίματος της έκθεσης ‘Το Φύλο μου, ο Εαυτός μου’ είδα αρκετές ενότητες φωτογραφιών και κατέληξα σ’ αυτές που είχαν να προσφέρουν στο κόνσεπτ της έκθεσης, ‘έδεναν’ ως ένα βαθμό αισθητικά μεταξύ τους, είχαν πρωτοτυπία και ενδιαφέρον, έβγαζαν συναίσθημα και λειτουργούσε η αφήγησή τους. Ευκόλως εννοούμενο είναι ότι μεμονωμένα η κάθε φωτογραφία ήταν καλά δομημένη και είχε όλα τα χαρίσματα που θα πρέπει να έχει μια καλή φωτογραφία. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να λειτουργήσει μέσα στην ενότητα αν δεν συνέβαινε αυτό; Φυσικά κάποιες από τις φωτογραφίες της έκθεσης ξεχώριζαν και συζητήθηκαν περισσότερο, αλλά αυτό έγινε σε ένα δεύτερο ή τρίτο επίπεδο ανάγνωσης της έκθεσης.


Η συμμετοχή του Πάνου Κέφαλου στην έκθεση ‘Το Φύλο μου, ο Εαυτός μου’. Νομίζω ότι θα αδικούσα τον φωτογράφο αν επέλεγα την ‘καλύτερη’ φωτογραφία (ποια θα μπορούσε να είναι;!), ως αντιπροσωπευτικό δείγμα της ενότητας!

Η επιλογή των φωτογραφιών που θα αποτελούσαν την ενότητα-συμμετοχή του Κέφαλου στην έκθεση έγινε με κριτήριο το πόσο δυνατές ήταν ως εικόνες, σε συνδυασμό βέβαια με την ικανότητά τους παράλληλα να στηρίζουν και να συμπληρώνουν η μια την άλλη. Επιλέχτηκαν πρώτα αυτές που θα αποτελούσαν τον άξονα της ενότητας, οι πιο περιεκτικές δηλαδή όσον αφορά τη θεματική και οι πιο χαρακτηριστικές της πρότασης του φωτογράφου, από άποψη αισθητικής. Στην συνέχεια ο τοίχος άρχισε να ‘στήνεται’ σε συνεργασία με το φωτογράφο, με κοινό σκοπό την ανάδειξη των φωτογραφιών ως μονάδων, αλλά και το ξεδίπλωμα της επιθυμητής αφήγησης. Σ’ αυτή τη λογική συμβαίνει κάποιες φορές, πολύ καλές φωτογραφίες να μπαίνουν σε βοηθητικό ρόλο, γιατί έτσι κρίνεται ότι υποστηρίζεται καλύτερα η όλη ιδέα.

Υπάρχουν βέβαια και τα ‘προϊστορικά’ στερεότυπα (ή για κάποιους πάλι όχι…) περί της φωτογραφίας που ‘παγώνει’ την πραγματικότητα ή περί αποφασιστικής στιγμής ή περί της μιας εικόνας που ισούται με χίλιες λέξεις… Οι φωτογράφοι σήμερα πλέον δεν αρκούνται στη μία (και ακίνητη) φωτογραφία και πειραματίζονται στην κινούμενη εικόνα εισάγοντας στο έργο τους το βίντεο, το κινούμενο GIF και άλλες τεχνικές, διαψεύδοντας πανηγυρικά όλα αυτά τα δήθεν ‘θέσφατα’! Ο κινηματογράφος τέλος παράλληλα αφήνει γενναιόδωρα στη φωτογραφία μια σημαντική θέση για να λειτουργήσει και αυτή ως αφηγηματική τέχνη-μέσο. Το έργο όλων των σημαντικών σύγχρονων φωτογράφων αποτελείται από ολοκληρωμένες ενότητες που είτε μέσα από ένα φωτογραφικό λεύκωμα είτε στους τοίχους μιας γκαλερί ή ενός μουσείου έχουν να αφηγηθούν τη δική τους ιστορία.

Τρίτη, 19 Δεκεμβρίου 2017

2017 - Περιοδικό 'Φωτογράφος' Μονοθεματικό τεύχος Νο 12 "Προσωπικό ύφος & στυλ στη Φωτογραφία"



Η ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΥΦΟΥΣ

Πώς να προσεγγίσεις ένα τέτοιο ΜΗ θέμα; Τί να πρωτοπείς για κάτι που απλά προκύπτει εξελισσόμενο καθημερινά και διαφοροποιείται συνεχώς, έχοντας τις δικές του ανάγκες και ακολουθώντας τη δική του 'ατζέντα';

Η τέχνη εμφανίζεται ως καθρέφτης του ασυνειδήτου. Ο καλλιτέχνης υποχρεούται μόνο να έχει κατανοήσει τις δυνατότητες του μέσου του και να έχει στη διάθεσή του τον απαιτούμενο -για τις ανάγκες της δικής του έκφρασης- εξοπλισμό.

Πολλές φορές αδυνατούσα να απαντήσω σε απλές ερωτήσεις όπως 'γιατί έκανες αυτή τη φωτογραφία;', 'τι θέλεις να πεις;' .... Μια φορά πήρα την απάντηση για τα 'πώς' και τα 'γιατί' από το κείμενο που έγραψε για τις συγκεκριμένες φωτογραφίες μου μια Ιστορικός της Τέχνης!

Στη διάρκεια των περίπου 25 χρόνων που ασχολούμαι σοβαρά με τη φωτογραφία, το μόνο που θυμάμαι είναι να 'παλεύω' στα όρια του μέσου που έχω επιλέξει, έχοντας μια απεριόριστη επιθυμία και αγωνία να επεκτείνω αυτά τα όρια. Είμαι πεπεισμένος ότι αυτό δεν το κάνω απλά χάριν εντυπωσιασμού, καθώς αυτή η διαδικασία συνήθως συνοδεύεται από αυτοσαρκασμό και ένα είδος δημιουργικού πόνου, που στο τέλος καταλήγει σε μια άγρια χαρά! Στο κείμενο του καταλόγου της τελευταίας έκθεσης που έκανα την επιμέλεια (τίτλος: 'Περιβάλλοντα Γόνιμα') έγραφα μεταξύ άλλων: '...Δε μας αρέσει ο κόσμος που μας περιβάλει, εμπρός για ένα κόσμο που πλάθουμε εμείς για να μας χωρέσει και να νιώσουμε επιτέλους σαν το σπίτι μας!...'

Πέρασαν πολλά χρόνια για να αναρωτηθώ αν διαθέτω δικό μου, προσωπικό ύφος και αν η δουλειά μου είναι αναγνωρίσιμη. Είναι κάτι που λίγο μ' ενδιαφέρει, δεν το επιδιώκω και νιώθω ότι συνεχώς το υπονομεύω και το υποβάλω σε συνεχείς ανατροπές στην πράξη! Χωρίς καν να το καταλάβω, διαπίστωσα ότι έκανα Εννοιολογική Τέχνη. Τα μη συμβατικά δε υλικά που χρησιμοποποίησα και συνεχίζω να χρησιμοποιώ (λαδόκολα, χασαπόχαρτο, σχοινιά, κινηματογραφικό φιλμ, ρούχα, ψηφιδωτά σε μεταλικά πλέγματα ή σε δέντρα κλπ) μου δίνουν μια ψευδαίσθηση -όπως αποδεικνύεται- αυθεντικής έκφρασης, που όμως το επόμενο λεπτό φαίνεται πως δε μου φτάνει και νιώθω την ανάγκη να επεκταθώ πέρα και από αυτά τα όρια!

Εμείς οι φωτογράφοι του Φωτογραφικού Κέντρου Θεσσαλονίκης, ως κολεκτίβα που δεν συναντιέται μόνο για τα πρακτικά ζητήματα της διοργάνωσης μιας εκδήλωσης, αλλά αγωνιά και συζητάει για τα όρια της φωτογραφίας και τη θέση της στην Σύγχρονη Τέχνη, έχουμε διαμορφώσει και πρεσβεύουμε μια αναγνωρίσιμη -ως ένα βαθμό- , διαφορετική φωτογραφία. Ως ένας από τους κύριους υπαίτιους αυτής της κατάστασης καταθέτω συνεχώς υλικά αλλά και αφήνομαι να ζυμωθώ, διαμορφώνοντας έτσι ένα πολύπλοκο προσωπικό στυλ μέσα από -ας πούμε- συλλογικές διαδικασίες!

Το γεγονός ότι κάθε επόμενη δουλειά μου είναι τελείως διαφορετική από την προηγούμενη δεν περνάει καν από την σκέψη μου, είναι κάτι που απλά συμβαίνει! Υπονομευτικά σκεπτόμενος θα μπορούσα να πω ότι ίσως αυτό είναι το δικό μου, αναγνωρίσιμο στυλ!



Τετάρτη, 20 Ιανουαρίου 2016

2016 - Περιοδικό 'Φιλμ Νουάρ' τεύχος εκτός σειράς, μόνο σε διαδικτυακή μορφή 20-1-2016 (Αλέκα Τσιρώνη, Έλενα Γανδά, Murat Han Er, Arif Emrah Orak, Mert Çagil Turkay, Kenan Ozcan, Elcin Acun)

Τούρκοι και  Έλληνες φωτογράφοι συμπράττουν σε
 “Περιβάλλοντα Γόνιμα”

Το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με το Τμήμα Φωτογραφίας της Σχολής Καλών Τεχνών 'Mimar Sinan' της Κωνσταντινούπολης, παρουσιάζει την ομαδική έκθεση φωτογραφίας με τίτλο: “Περιβάλλοντα Γόνιμα”.
Συμμετέχουν: Αλέκα Τσιρώνη, Ισμήνη Γούλα, Λίλη Ζουμπούλη, Εύα Γερομιχαλού, Νικολέτα Αγγελίδου, Θανάσης Αθανασιάδης, Μαρίνα Προβατίδου, Έλενα Γανδά, Murat Han Er, Arif Emrah Orak, Mert Çagil Turkay, Kenan Ozcan, Elcin Acun.
Επιμέλεια: Θανάσης Ράπτης
Στο πλαίσιο της διοργάνωσης ’Aspects of Balkan Photography -2016′

Πέντε Τούρκοι και δύο Έλληνες καλλιτέχνες γράφουν για την συμμετοχή τους.

Το βίντεο 'Δύσκολοι καιροί' είναι το προϊόν μιας προσωπικής αναζήτησης μέσα από απλά και καθημερινά γεγονότα. Στο βίντεο, παραμένοντας το σώμα ανεπηρέαστο από εξωτερικές δυνάμεις, η αδράνειά του και μια προσωρινή κατάσταση δημιουργούν μια εσωτερική κίνηση. Κατά παρόμοιο τρόπο, οι δυνάμεις έξω από το σώμα, δεν ασκούνται όπως φυσικά θα έπρεπε....
Elcin Acun


Το "Όλον" είναι μια αντίδραση ενάντια στην εικόνα του σώματος με την εξιδανικευμένη μορφή, που ήρθε από την  Αρχαία Ελλάδα και επιβλήθηκε στη σύγχρονη ζωή μας, μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης... Δεν ονειρεύεται ένα τέλειο και αψεγάδιαστο σώμα στο οποίο ένα κομμάτι του δεν μπορεί να αφαιρεθεί ή να προστεθεί σε αυτό...
Elcin Acun


Ο θυμός είναι η πιο νόστιμη τροφή του εαυτού μας. Η δύναμη της επιθυμίας εξαφανίζεται όταν ο εαυτός μας ικανοποιείται. Το αδύναμο σώμα θυμώνει χρησιμοποιώντας αρχικά την παραλλαγή και την ενσωμάτωση. H ενσωμάτωση  και το μυστήριο ωθούν τον θυμό στην αρχή εναντίον του ίδιου του σώματος και κατόπιν εναντίον των άλλων σωμάτων...
Mert Ç. Türkay


Το έργο μου αφορά πράγματα που βρίσκονται στα σπίτια όλων μας -σχοινί, πριόνια, μαχαίρια κλπ. Πρόκειται για 'σπιτικές' δολοφονίες. Διαβάζοντας τις ειδήσεις είναι σαν να κοιτάζεις  από το 'πίσω παράθυρο'. Ωστόσο, τα φοβερά πράγματα που διαβάζουμε στις εφημερίδες και συμβαίνουν σε άλλους ανθρώπους, δεν απέχουν και τόσο από εμάς, όπως νομίζουμε...
Arif Emrah Orak


Στις φωτογραφίες μου οι άνθρωποι είναι χωρίς ταυτότητα. Δεν ζουν με τους κοινωνικούς τους ρόλους, αλλά με τα συναισθήματά τους ... Τα διαμορφωτικά στοιχεία, όπως η ψηφιακή χειραγώγηση των εικόνων, η αναδημιουργία τους μέσα από την ίδια υφή, η χρήση των στοιχείων κιτς, ... όλα συμβάλλουν στη μετάδοση της έννοιας της αλλοτρίωσης.
Kenan Ozcan


"Ο εαυτός μου"
Η αναμφισβήτητη συνύπαρξη του εγωισμού και της δύναμης είναι εξαιρετική στο βίντεο.  Συμβολίζεται η στάση της εξουσίας που φροντίζει να έχει τα πάντα. Θα μπορούσε να θεωρηθεί μια κριτική στην εξουσία, που όμως αρνείται να δεχτεί την εξιδανίκευση.
Murat Han ER



Έχοντας βιώσει από κοντά τnν περιπέτεια της απώλειας του μαστού μετά από καρκίνο αγαπημένου μου ατόμου και με δεδομένη τη δύναμη ψυχής και τη δίψα της για ζωή, η φωτογράφηση της ήταν και για τις δυο μας μια διαδικασία αποδαιμονοποίησης και ψυχοθεραπείας. Σαρκάζοντας το έντονο αποτύπωμα του ακρωτηριασμού στο σώμα της, ξορκίζουμε τον φόβο του θανάτου και υμνούμε τη ζωή...                                                                    
 Έλενα Γανδά


Τώρα, που η πρώτη έκπληξη και απορία έχουν περάσει, αλλά το θυμικό δεν ηρεμεί, η σκέψη παραμένει ίδια:  οι μετανάστες, οι πρόσφυγες, οι καταδιωγμένοι έρχονται, ... να δοκιμάσουν και να ταράξουν τα όρια της ανεκτικότητας, του ανθρωπισμού, της δημοκρατίας μας. Οι ώρες της «άγνοιας» έχουν περάσει ανεπιστρεπτί και πρέπει να αποφασίσουμε σε ποια μεριά θα σταθούμε...       Αλέκα Τσιρώνη

Τρίτη, 22 Δεκεμβρίου 2015

2015 - ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ 'ΦΙΛΜ ΝΟΥΑΡ' (Μαρίνος Τσαγκαράκης - Aλεξάνδρα Αθανασιάδου - Άρης Σιδεράς - Βασιλοπούλα Φαρασοπούλου - Εύα Βουτσάκη - Γεωργία Γρηγοριάδου - Σοφία Τολίκα)

   Μαρίνος Τσαγκαράκης “Paradise Inn”
  (Περιοδικό 'Φιλμ Νουάρ' τευχ. 105  18-12-2015) 



Τί διαπραγματεύεται η έκθεση "Paradise Inn";
Η έκθεση "Paradise Inn", η οποία είναι αποτέλεσμα του ομώνυμου φωτογραφικού project, έχει ως στόχο να αναδείξει τις επιπτώσεις της βιομηχανίας του μαζικού τουρισμού, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στον Ευρωπαϊκό Νότο εν γένει, όπως αυτές αποτυπώνονται στο δομημένο περιβάλλον. Το project δεν έχει σκοπό να επικρίνει τον τουρισμό ως παράγοντα οικονομικής ανάπτυξης και ευημερίας, αλλά επιδιώκει να παρουσιάσει συμπληρωματικά μια αθέατη –στους περισσότερους από εμάς- πλευρά της συγκεκριμένης δραστηριότητας, πλην όμως υπαρκτή.

H χρήση της λέξης 'Παράδεισος' στον τίτλο της έκθεσης τί σηματοδοτεί;
Η λέξη “Παράδεισος” στον τίτλο έχει τόσο κυριολεκτική, όσο και μεταφορική σημασία. Η λέξη «Παράδεισος», στην κυριολεξία σημαίνει περιφραγμένος λειμώνας ή τόπος αναψυχής και διασκέδασης. Ωστόσο, πίσω από την κυριολεκτική έννοια της λέξης κρύβεται και μία αλληγορία, καθώς τα συγκεκριμένα μέρη, είτε στο παρελθόν, είτε στις περιόδους αιχμής θα μπορούσαν να παρομοιαστούν με παραδείσους, για την ακρίβεια «χαμένους παραδείσους». Ακόμα ένα ενδιαφέρον στοιχείο που έπαιξε τον ρόλο του για τη χρήση τηςδειγμα ﷽﷽﷽, όπως είναι έξιδωτικόραφκρρικη συγκεκριμένης λέξης στο τίτλο, είναι το γεγονός ότι πολλά από τα μέρη τα οποία φωτογράφησα είχαν σχετική επωνυμία (π.χ Paradise Club, Paradise Beach κτλ.).

Που είναι τραβηγμένες οι εικόνες σας; Σε μέρη καθημερινά και οικεία ή έχουν προκύψει μετά από ταξιδιωτική περιπλάνηση;
Είναι τραβηγμένες όλες σε μέρη οικεία. Για αυτό το λόγο η πλειονότητα των εικόνων είναι είτε από την Κρήτη, όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα και επισκέπτομαι τακτικά, είτε στα κοντινά θέρετρα της Θεσσαλονίκης, στην οποία ζω τώρα, όπως η Χαλκιδική. Γενικότερα πάντως, προτιμώ να φωτογραφίζω μέσα σε ένα οικείο περιβάλλον. Πολλές φορές επιστρέφω στο ίδιο μέρος ξανά και ξανά. Μου είναι σχεδόν αδύνατο να φωτογραφίσω για παράδειγμα κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού αναψυχής, σε ένα τελείως άγνωστο μέρος.


Φωτογραφίζετε τους χώρους έρημους και απαξιωμένους. Πόσο θα άλλαζε το νόημά τους αν τους βλέπαμε να σφύζουν από ζωή;
Δεν θα τους χαρακτήριζα απαξιωμένους, ίσα ίσα το project διαπραγματεύεται την έντονη ή λάθος αξιοποίηση τους. Έρημους ίσως, αν και κάποιες από τις φωτογραφίες έχουν γίνει σε περιόδους αιχμής. Είναι προσωπική επιλογή το γεγονός ότι ο άνθρωπος ως οντότητα απουσιάζει από τις εικόνες, όμως η ανθρώπινη παρουσία είναι εμμέσως ιδιαίτερα έντονη. Πιστεύω ότι η ύπαρξη ζωής δεν θα άλλαζε ιδιαίτερα το νόημα της θεματικής. Αν άλλαζε εντελώς το νόημα, θα μιλούσαμε τότε για άλλη θεματική και άλλες έννοιες.


Τί δυσκολίες κρύβει η απόφαση ενός φωτογράφου να μην εντάξει την έκθεσή του σε έναν οργανωμένο θεσμό (ένα μουσείο ή μία γκαλερί) και να αναλάβει ο ίδιος την παραγωγή της;
Υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες για την οργάνωση μίας έκθεσης στο πλαίσιο μίας ανεξάρτητης παραγωγής, με πρώτο και σημαντικότερο το πεζό πρόβλημα της έλλειψης χρηματοοικονομικών πόρων. Από εκεί και πέρα όμως, τα πλεονεκτήματα μίας ανεξάρτητης παραγωγής είναι σημαντικά. Οι ανεξάρτητες παραγωγές (εκθέσεις, εκδόσεις κτλ.) ξεκίνησαν από ανάγκη, όμως πλέον έχουν γίνει επιλογή, ειδικά στο εξωτερικό. Η ικανοποίηση που αντλεί ο καλλιτέχνης από τη διαδικασία, απαγκιστρωμένη από τα στερεότυπα και τα κλισέ, αλλά και το τελικό αποτέλεσμα, το οποίο είναι περισσότερο στα «θέλω του» παρά στα «πρέπει», είναι ένα μεγάλο συν. Αναμφίβολα οι θεσμοί και οι οργανωμένες δομές συνεχίζουν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο για την ανάδειξη των καλλιτεχνών, ωστόσο το ζητούμενο είναι να στραφούν στην αναζήτηση και ανάδειξη νέων προσώπων.





'FACES' Το πορτρέτο στην ευρωπαϊκή φωτογραφία μετά το 1990                                                                                                (Περιοδικό 'Φιλμ Νουάρ' τευχ. 103  8-10-2015) 


Η  Aλεξάνδρα Αθανασιάδου, μέλος της συμβουλευτικής και οργανωτικής επιτροπής της ομάδας της έκθεσης FACES, απάντησε στις ερωτήσεις μας:

Ποιες είναι οι τάσεις που παρατηρούνται στην Ευρωπαϊκή φωτογραφία πορτρέτου αυτή την περίοδο και τί χαρακτηριστικά έχουν;
Η έκθεση δεν έχει στόχο να λειτουργήσει ως ένας εξαντλητικός οδηγός των τάσεων που μπορεί να συναντήσει κανείς, αλλά περισσότερο να ανιχνεύσει τις προσεγγίσεις που αναδεικνύονται μέσα από το έργο δημιουργών από όλη την Ευρώπη.
Υπάρχουν πολλοί σημαντικοί φωτογράφοι στην έκθεση, οι οποίοι από μόνοι τους δημιούργησαν τομές στον τρόπο που αντιμετωπίζει κανείς ένα φωτογραφικό πορτρέτο, όπως είναι ο Τhomas Ruff. Μπορεί όμως επίσης κανείς να δει πορτρέτα τα οποία συνδιαλέγονται με την αναγεννησιακή ζωγραφική παράδοση και τους κανόνες σύνθεσής της, θέτοντας νέα ζητήματα μέσα από το φωτογραφικό μέσο. Υπάρχουν ακόμη έργα που είναι αυτοναφορικά, που μετατοπίζουν το βάρος τους στην ίδια τη διαδικασία φωτογράφισης πορτρέτων, ιδιαίτερα από φωτογράφους που προέρχονται από τις πρώην ανατολικές χώρες. ‘Η ακόμη μπορεί κανείς να διακρίνει αρκετά που καταφέρνουν να λειτουργούν ως φωτογραφίες δρόμου ή ντοκουμέντου δίνοντας μεν την εντύπωση ότι αναφέρονται στο συγκεκριμένο, αλλά με τον τρόπο τους αγγίζουν ζητήματα καθολικά, όπως είναι αυτό της παγκοσμιοποίησης και της διαφορετικότητας. 


Η πρώτη εντύπωση που δημιουργείται στον επισκέπτη της έκθεσης είναι ο διαφορετικός τρόπος που προσεγγίζει ο κάθε φωτογράφος το θέμα του. Ποιο είναι το αόρατο νήμα που ενώνει όλα αυτά τα διαφορετικά 'βλέμματα' και κάνει την έκθεση να λειτουργεί τόσο καλά ως σύνολο;
Η φωτογραφία πορτρέτου αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή είδη - το να βρίσκεσαι απέναντι σε ένα πρόσωπο ασκεί πάντοτε μία μαγεία και βέβαια και μία περιέργεια. Με το που βρίσκεσαι απέναντι από τον άλλο, αναρωτιέσαι αναπόφευκτα για τον εαυτό σου. Και έτσι ακόμη και εάν οι προσεγγίσεις είναι διαφορετικές, το ίδιο το αντικείμενο, το οποίο από τη φύση του είναι πολυεπίπεδο τις ενώνει. Έπειτα ακριβώς επειδή η έκθεση είναι χωρισμένη σε ενότητες υπάρχει μία αφηγηματική συνέπεια στα έργα που συναντά κανείς. Και τέλος η ίδια η επιλογή λειτουργεί ως ενωτικό στοιχείο: πρόκειται για εργασίες που χρησιμοποιούν το πρόσωπο για να μιλήσουν για κάτι πολύ πιο μεγάλο από αυτό, για αξίες, για τρόπους, για συνήθειες, για μνήμες, για τον τρόπο που δομείται η ταυτότητα. Για αυτό και ελπίζουμε ότι λειτουργεί καλά και ως σύνολο, αυτό όμως θα το κρίνει ο επισκέπτης. 







Φωτογραφικός Όμιλος Α.Π.Θ.: Ετήσια έκθεση, Πορτφόλιο Ριβιού, Ομιλίες, Εργαστήρια
        (Περιοδικό 'Φιλμ Νουάρ' τεύχος εκτός σειράς, μόνο σε διαδικτυακή μορφή  20-5-2015)   


Δύο από τους συμμετέχοντες φωτογράφους απάντησαν στην ερώτησή μας:
Πόση σημασία έχουν για σένα, από τη μια η συμμετοχή σου σε μια συλλογικότητα και από την άλλη η ενασχόλησή σου με τη φωτογραφία;
Για εμένα έχουν σημασία τα χαρακτηριστικά της συλλογικότητας που συμμετέχει κάποιος και ο ΦΟΑΠΘ έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Είναι εθελοντικός και αυτοδιαχειριζόμενος, με τα μέλη του να έχουν όλα την ίδια ψήφο. Οι αποφάσεις παίρνονται μέσα από συνελεύσεις και μαζικές διαδικασίες. Δεν αποκλείεται κανείς, αντίθετα ενθαρρύνονται όλες οι καλλιτεχνικές τάσεις. Σε σχέση με την φωτογραφία τώρα: Το καλό και παράλληλα κακό με την φωτογραφία, είναι ότι δεν χρειάζεται να περάσεις χρόνια εξάσκησης και πρακτικής για να μπορέσεις να τραβήξεις μια φωτογραφία, όπως σε άλλες τέχνες (μουσική, ζωγραφική). Αυτό σου δίνει την δυνατότητα να ξεκινήσεις να ασχολείσαι με την ουσία της τέχνης, πολύ γρήγορα, χωρίς να περάσεις μέσα από καλλιτεχνικά στείρες διαδικασίες εκμάθησης τεχνικής. Και για εμένα η τέχνη και η φωτογραφία ειδικότερα με βοηθάει στο να έρθω σε επαφή με τον εαυτό μου, να ψάξω ιδέες, σκέψεις και συναισθήματα μέσα μου και να τα εκφράσω με την φωτογραφία.
Άρης Σιδεράς

Όπως σε όλες τις δραστηριότητες, έτσι και στη φωτογραφία, η αλληλεπίδραση με ανθρώπους που έχετε κοινά ενδιαφέροντα, πάθη και στόχους μόνο θετικά μπορεί να λειτουργήσει, πόσω μάλλον σε κάποιον που είναι αρχάριος, όπως εγώ. Δεν κρύβω βέβαια πως αυτό προέκυψε στην πορεία. Η πρώτη μου επαφή με τον ΦΟΑΠΘ ήταν αρκετά επιφανειακή με στόχο να παρακολουθήσω μία σειρά μαθημάτων που θα με βοηθούσαν να βελτιώσω τις λήψεις μου. Τελικά τα μαθήματα εξελίχθηκαν σε πραγματική μύηση στον κόσμο της φωτογραφίας, από ανθρώπους που πραγματικά αγαπούν αυτό που κάνουν. Πλέον, η φωτογραφία για μένα μετατράπηκε από μέθοδο απεικόνισης της πραγματικότητας σε τρόπο έκφρασης των σκέψεων και των συναισθημάτων μου αλλά ταυτόχρονα και πηγή έμπνευσης και δημιουργίας νέων συναισθημάτων και εσωτερικών αναζητήσεων σε έναν παράλληλο κόσμο, τον φωτογραφικό.
Βασιλοπούλα Φαρασοπούλου

Η Εύα Βουτσάκη, υπεύθυνη για τα πορτφόλιο ριβιούτις ομιλίες και τα εργαστήρια απάντησε στις ερωτήσεις μας:

Πώς νιώθεις που βρίσκεσαι ξανά μετά από αρκετά χρόνια στα παλιά 'λημέρια' του ΦΟΑΠΘ;
Νοσταλγικά θα έλεγα...και έχω μεγάλη ανυπομονησία να γνωρίσω τη νέα φουρνιά του ΦΟΑΠΘ.

Πόσο σημαντική ήταν για τη ζωή σου αυτή η περίοδος και τί συμβουλές θα έδινες στους σημερινούς φοιτητές φωτογράφους μέλη;
Για εμένα ο ΦΟΑΠΘ ήταν σαν ένα άσυλο δημιουργικότητας. Εκεί γνώρισα αγαπημένους μέχρι σήμερα φίλους μου, πειραματίστηκα στον σκοτεινό θάλαμο, ταξίδεψα, δίδαξα, συνεργάστηκα. Ηταν χρόνια εσωτερικής αναζήτησης και η φωτογραφία με βοήθησε αρκετά. Οι σπουδές μου στη νομική τελικά ήταν απλά μια δικαιολογία να έρθω Θεσσαλονίκη. Η ουσία της ζωής μου βρισκόταν στα υπόγεια της νομικής, στο χώρο του ΦΟΑΠΘ. Απο εκεί γνώρισα το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης και της Κωνσταντινούπολης και αργότερα τον θρυλικό Anders Petersen. Χμ...συμβουλές. Να έχουν τις αισθήσεις τους ανοιχτές, να ακούν πολλή μουσική, να βλέπουν ταινίες στο φεστιβάλ κινηματογράφου, να μάθουν ιστορία της φωτογραφίας, να ταξιδεύουν (κυριολεκτικά και μεταφορικά) και να εμπιστεύονται το ένστικτό τους.

Πώς μπορούν να ωφεληθούν οι νέοι φωτογράφοι από τα πορτφόλιο ριβιού, τις ομιλίες σου και τα εργαστήρια;
Ζώντας από το 2008 στο εξωτερικό και έχοντας ήδη πολλές διεθνείς συνεργασίες, νομίζω ότι έχω εκπαιδευτεί αρκετά στο να αναγνωρίζω ταλέντα. Μέσα απο τα πορτφόλιο ριβιού θα έχουν την ευκαιρία να δουν πού περίπου βρίσκονται σε σχέση με τη διεθνή σκηνή. Η διαδικασία θα είναι φιλική και ειλικρινής, οι συμβουλές μου θα εστιάσουν στο πώς μπορούν να βελτιωθούν ή τι πρέπει να κάνουν για να αναδειχθούν. Οι ομιλίες μου θα αφορούν την πορεία μου και θα είναι εμπνευστικές και αποκαλυπτικές. Τα σεμινάρια θα βοηθήσουν τους συμμετέχοντες να κατασταλλάξουν σε κάποια ιδέα και να δουλέψουν πάνω σε αυτήν.

Πόσο ρεαλιστικό είναι για έναν νέο άνθρωπο να αποφασίσει να βιοποριστεί με την τέχνη στην σημερινή Ελλάδα;
Γενικά η κρίση είναι διεθνές φαινόμενο. Δυστυχώς υπάρχουν πάρα πολλοί φωτογράφοι που είναι διαθέσιμοι δωρεάν. Άλλοι γιατί δεν έχουν βιοποριστικό πρόβλημα και άλλοι για να προβληθούν. Αυτό πρέπει να σταματήσει... Βέβαια η φωτογραφία είναι κάτι τόσο όμορφο που η αμοιβή θεωρείται έκπληξη. Θα έλεγα λοιπόν ότι για να αρχίσει κάποιος να βγάζει λεφτά από τη φωτογραφία, πρέπει πάνω απ’ όλα να θέσει όρια επαγγελματισμού, δηλαδή να χρεώνει για τις υπηρεσίες του. Το άλλο σημαντικό είναι να ψάχνει συνεχώς για ευκαιρίες εντός και εκτός. Η ζωή ενός επαγγελματία φωτογράφου είναι 80% έρευνα, αιτήσεις, μέιλ, εκπαίδευση, 10% διδασκαλία και 10% πράξη, αν όχι 5%...Μιλάω πάντα για την καλλιτεχνική φωτογραφία. 






Άλλος” Photo Based Mail Art
                               (Περιοδικό 'Φιλμ Νουάρ' τευχ.100  2-4-2015)   



Συνδιοργάνωση: Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης και η εικαστική ομάδα TeeToTuM
Η Γεωργία Γρηγοριάδου, εκπρόσωπος της TeeToTuM, απάντησε στις ερωτήσεις μας:

Πόσο γνωστή είναι η mail art στην Ελλάδα;
Γενικά στην Ελλάδα δεν είναι πολύ διαδεδομένο το κίνημα της mail art. Τα μέλη που ασχολούνται συστηματικά είναι πολύ λίγα. Οι περισσότεροι γνωριζόμαστε μεταξύ μας, ξέρουμε ποιος κάνει mail art, συστηματικά ή περιστασιακά. Υπάρχει η ένωση, το iuoma (International union of mail artists) στο Internet, όπου ουσιαστικά είναι η κοινότητα των mail-artists. Μέσω της σελίδας αυτής στο Internet μπορεί ο οποιοσδήποτε να γίνει μέλος, και κοινοποιώντας την ταχυδρομική του διεύθυνση να αρχίσει να στέλνει και να δέχεται mail art. Μικρός είναι, επίσης, και ο αριθμός τον εκδηλώσεων που διοργανώνονται στην Ελλάδα, σε σχέση με άλλες χώρες.

Ήταν ικανοποιητική η ανταπόκριση των καλλιτεχνών στο κάλεσμα;
Γενικά οι mail artists ανταποκρίνονται σε καλέσματα και ειδικά όταν το θέμα είναι ενδιαφέρον και έχει κάποιο σκοπό. Μεγαλύτερη ήταν η ανταπόκριση των μελών από το εξωτερικό. Εκτός από τους Έλληνες φωτογράφους, οι έλληνες mail artists ήταν λίγοι και ξεχωρίζουν τόσο οι δουλειές τους όσο και ο τρόπος που τις στέλνουν: είναι πιο εξοικειωμένοι με τις έννοιες ταχυδρομείο, γραμματόσημο, φάκελος….


Ποιός ο ρόλος του 'Άλλου' στη ζωή μας;   
Πολύ σημαντικός. Είναι συνύπαρξη, συμβίωση, παρέα, είναι η κοινωνικότητά μας, η ζωή μας όλη. Όλοι μας εξαρτιόμαστε από τους «άλλους» σε ένα μεγάλο βαθμό, και «οι άλλοι» εξαρτώνται από εμάς. Πιστεύω ότι δεν μπορούμε να υπάρξουμε αν δεν υπάρχει «ο άλλος», αλληλοεξαρτόμαστε, αλληλοϋποστηριζόμαστε, συμβιβαζόμαστε.

Σε ποιο βαθμό η mail art θα μπορούσε να γίνει το 'όχημα έκφρασης' του καλλιτέχνη στην εποχή της κρίσης στη χώρα μας;
Στη mail art υπάρχει ελευθερία δημιουργικής έκφρασης. Κανείς δεν σε κρίνει και δεν κρίνεις κανέναν. Η ανταλλαγή είναι εθελοντική και δίνει την δυνατότητα στον δημιουργό να εκφραστεί ελεύθερα, να πειραματιστεί. Μπορεί να μην είναι τόσο γνωστή η mail art στην Ελλάδα και οι καλλιτέχνες να διστάζουν να συμμετέχουν. Μέσα όμως από την ελευθερία που δίνει, τις απεριόριστες δυνατότητες έκφρασης, θα έλεγα ότι αποτελεί ψυχοθεραπεία του πνεύματος και ειδικά την δύσκολη αυτή εποχή της κρίσης που περνάμε. Από την άλλη, η δυνατότητα προσφοράς από τον δημιουργό – καλλιτέχνη χωρίς αντάλλαγμα, για την συγκέντρωση χρημάτων για καλό σκοπό, όπως στην «1η Διεθνή photo based mail art», έχουμε την δημιουργία του καλλιτέχνη από την μια πλευρά και την ικανοποίηση του να προσφέρει κάποιος με όποια μέσα διαθέτει και μπορεί να βοηθήσει. Με αυτό τον τρόπο η mail art εμπλέκει και το κοινό, οπότε η ιδέα της δημιουργικότητας συνδυασμένη με την προσφορά, πολλαπλασιάζει την αξία μιας καλής ιδέας, ευαισθητοποιώντας και άλλους, που με δικά τους μέσα και δυνάμεις παρακινούνται να αναλάβουν δράση.




 Σοφία Τολίκα "Homes Sweet Homes"
                               (Περιοδικό 'Φιλμ Νουάρ' τευχ. 97  12-2-2015)   

Σε ποιο βαθμό ο φωτογράφος μπορεί να φωτογραφίζει εκ του ασφαλούς χωρίς να εμπλέξει (και να εκθέσει) τον εαυτό του;
Νομίζω ότι ένας φωτογράφος, αν είναι ειλικρινής με αυτό που κάνει, εμπλέκει και εκθέτει τον εαυτό του σε κάθε του φωτογραφία. Από το έργο του μπορούμε να καταλάβουμε πολλά πράγματα για αυτόν: για το πώς βιώνει τα πράγματα γύρω του, για τις ευαισθησίες του, για τον ψυχικό του κόσμο. Στην ουσία η φωτογραφία είναι μια αποκάλυψη, έναξεγύμνωματου εαυτού μας.

Όταν επιλέγουμε να δείξουμε τις ζωές των άλλων πού πρέπει να σταματάμε;
Επειδή ο ιδιωτικός βίος είναι ένα ιδιαίτερα λεπτό ζήτημα, νομίζω ότι θα πρέπει να το αντιμετωπίζουμε με την απαιτούμενη ευαισθησία και τον απαιτούμενο σεβασμό ενεργοποιώντας παράλληλα ο καθένας τους δικούς του ηθικούς φραγμούς. Επίσης, αν για κάποιο λόγο κάποιος δε θέλει να φωτογραφηθεί ή να εκτεθεί, θα πρέπει να σεβόμαστε την επιθυμία του.
Οι φωτογραφίες που εκμεταλλεύονται την ιδιωτική ζωή των άλλων με στόχο τον εύκολο εντυπωσιασμό, με βρίσκουν αντίθετη. Από την άλλη, θεωρώ ότι φωτογράφοι όπως η Nan Goldin, ο Harry Callahan, η Sally Mann, ο Emmet Gowin, η Diane Arbus έχουν αποδώσει εξαιρετικά τη ζωή των άλλων μέσα από το φακό τους.

Μέσα από τις φωτογραφίες σου διηγείσαι την ιστορία των άλλων ή μήπως τελικά τη δική σου ιστορία;
Νομίζω ότι τελικά διηγούμαι περισσότερο τη δική μου ιστορία, ή μάλλον δείχνω την προσωπική μου ματιά πάνω στην ιστορία των άλλων.


Όταν φωτογραφίζουμε είναι φυσικό να ρίχνουμε όλο το βάρος στην εικόνα. Όταν έρθει όμως η ώρα της επιλογής των φωτογραφιών και της παρουσίασης, τί άλλο θα πρέπει κατά τη γνώμη σου να προσέξει ένας φωτογράφος;

Αν και νομίζω ότι η μεγαλύτερη απόλαυση για ένα φωτογράφο είναι η στιγμή της δημιουργίας της εικόνας, ωστόσο την ίδια βαρύτητα και προσοχή θα πρέπει να δίνει και στην υπόλοιπη διαδικασία. Η επιλογή λίγων και καλών φωτογραφιών είναι κάτι πολύ σημαντικό και δύσκολο και ίσως ακόμα δυσκολότερο είναι να καταφέρει ο φωτογράφος να απεμπλακεί συναισθηματικά και να αποστασιοποιηθεί όσο μπορεί από τις φωτογραφίες του. Για το λόγο αυτό καλό είναι να παίρνει υπόψην του τη γνώμη για τις φωτογραφίες του από άτομα των οποίων το αισθητικό κριτήριο εμπιστεύεται, αλλά και να απομακρύνεται χρονικά από αυτές πριν τελικά καταλήξει, ώστε να μην παρασύρεται από τον αρχικό του ενθουσιασμό. Σημαντική επίσης θεωρώ τη σειρά με την οποία θα παρουσιαστούν οι εικόνες, ώστε να υπάρχει μια λογική αφήγησης ή έστω μια λογική ανάπτυξης των εικόνων γύρω από κάποιους θεματικούς πυρήνες. Όσο για την εκτύπωση, είναι θεμιτό να είναι προσεγμένη και η εικόνα να δείχνει φυσική χωρίς να γίνεται πομπώδης και υπερβολική. Στην τελική, αν μια εικόνα είναι καλή και δυνατή από μόνη της, δεν έχει ανάγκη ούτε από το τεράστιο τύπωμα ούτε από υπερβολική επεξεργασία ούτε από οποιαδήποτε άλλαφτιασίδια”.